1. Gérard Wertheimer (Artikuj luksozë)
Me një pasuri mbresëlënëse të vlerësuar prej 37 deri në 38 miliardë franga, Gérard Wertheimer, i cili jeton në Gjenevë, është numri një i paprekshëm i personave më të pasur që jetojnë në Zvicër. Sipërmarrësi francez kontrollon, së bashku me vëllain e tij Alain, shtëpinë e famshme botërore të modës Chanel. Kompania u ndërtua fillimisht nga gjyshi i tyre Pierre Wertheimer së bashku me Coco Chanel. Përveç modës së lartë (Haute Couture), orëve dhe parfumit elitar, familja e gjeneron këtë ecuri kolosale të të ardhurave edhe përmes patundshmërive dhe kantinave të verës shumë të njohura në Francë (si Château Rauzan-Ségla).

2. Familjet Hoffmann, Oeri dhe Duschmalé (Farmaceutikë)

Trashëgimtarët e gjigantit farmaceutik Roche zënë vazhdimisht vendet kryesore në renditje dhe aktualisht zotërojnë një pasuri prej rreth 30 deri në 31 miliardë franga. Familjet e trashëgimtarëve, të cilat sot përfaqësohen nga André Hoffmann si zëdhënës zyrtar, kontrollojnë si bllok aksionarësh shumicën absolute të votave (rreth 65 për qind) të koncernit Roche, i cili e ka selinë në Basel dhe operon në mbarë botën. Kompania është aktive që nga viti 1896. Në anëtarët e bllokut familjar bëjnë pjesë edhe Jörg Duschmalé ose Maja Oeri, e cila mban ende një pako të ndarë aksionesh. Vetëm pagesat e vazhdueshme dhe miliardëshe të dividentëve nga ky gjigant i farmaceutikës dhe diagnostikës e konsolidojnë pasurinë e klanit familjar nga Baseli, i cili është mjaft i angazhuar si mecenat dhe në fondacione bamirësie (si për mbrojtjen e mjedisit).

3. Andrea Pignataro (Shërbime financiare)

Italiani Andrea Pignataro është një hyrje e re spektakolare në radhët e para të super-pasurve, duke poseduar rreth 27 deri në 28 miliardë franga. Ish-tregtari i letrave me vlerë në Salomon Brothers, i cili sot ka vendbanimin e tij zviceran në St. Moritz në kantonin Graubünden, ndërtoi në diskreticion të plotë me ION Investment Group një nga koncernet më të mëdha në botë të të dhënave financiare dhe teknologjisë. ION blen ndër të tjera kompani softuerike për sektorin financiar dhe i integron ato në platformat e veta, me çka Pignataro krijoi një perandori kyçe në prapaskenën e tregjeve globale financiare. Përmes blerjeve miliardëshe dhe rritjes ekstremisht të lartë, pasuria e Pignataros është rritur me ritme galopante vitet e fundit, çka e katapultoi atë direkt në podiumin e renditjes.

4. Klaus-Michael Kühne (Logjistikë)

Miliarderi gjerman i logjistikës jeton në Schindellegi në kantonin Schwyz dhe zotëron një pasuri të vlerësuar prej 27 deri në 28 miliardë franga. Klaus-Michael Kühne është kryeaksionari (me rreth 54 për qind) i koncernit global të transportit dhe logjistikës Kühne+Nagel, të cilin gjyshi i tij e themeloi dikur në Bremen të Gjermanisë. Përveç kësaj shtylle kryesore, Kühne është bërë i pasur edhe përmes blerjeve shumë strategjike: ai mban pothuajse 30 për qind të aksioneve në kompaninë e madhe gjermane të anijeve me kontejnerë Hapag-Lloyd dhe e rriti pjesëmarrjen e tij në Deutsche Lufthansa për një kohë në rreth 20 për qind. Patriarku i firmës Kühne+Nagel nuk ka trashëgimtarë të drejtpërdrejtë; pasuria e tij dhe pjesët e kompanisë janë rregulluar me testament në mënyrë të tillë që të kalojnë në një fondacion bamirësie, për ta mbajtur kompaninë të bashkuar edhe pas vdekjes së tij.

5. Familja Safra (Banka)

Pasuria e familjes së bankierëve, e cila është e rrënjosur fuqishëm në Gjenevë dhe në pjesë të tjera të Zvicrës, kap shumen e vlerësuar prej 22 deri në 23 miliardë franga. Shtyllën kurrizore të kësaj pasurie në Zvicër e përbën banka private me traditë J. Safra Sarasin në Basel, e cila vepron si degë zvicerane e një konglomerati global sipërmarrës. Dinastia hebraiko-libaneze Safra, e cila e ndërtoi perandorinë e saj fillestare financiare në Siri, Liban dhe më vonë në Brazil, njihet për veprimtarinë e saj diskrete dhe konservatore. Nën udhëheqjen operative të anëtarëve si Jacob Safra, banka private e ka rritur vazhdimisht pasurinë e menaxhuar në mbi 200 miliardë franga dhe, falë kuotës së saj shumë të lartë të kapitalit vetjak, dëshmohet të jetë mjaft profitabile dhe stabile madje edhe në kohë trazirash ekonomike.

6. Familja Aponte (Lundrim detar)

Gianluigi Aponte dhe bashkëshortja e tij me origjinë nga Gjeneva, Rafaela, kanë ndërtuar nga e para një perandori të lundrimit detar, e cila sot u siguron atyre një pasuri prej 20 deri në 21 miliardë franga. Të dy themeluan në vitin 1970 kompaninë Mediterranean Shipping Company (MSC) me seli në Gjenevë. Sot MSC është një gjigant: me më shumë se 850 anije, kjo kompani që nuk është e listuar në bursë është kompania më e madhe e anijeve me kontejnerë në botë dhe kontrollon rreth një të pestën e kapaciteteve botërore të ngarkesave në dete. Kësaj i shtohet edhe MSC Cruises, një nga kompanitë më të mëdha të lundrimeve turistike në botë, si dhe operimi i më shumë se 70 terminaleve portuale. Kompania vazhdon t’i përkasë 100 për qind familjes Aponte. Ndërkohë, Gianluigi (84) dhe Rafaela (79) ia kanë kaluar udhëheqjen operative në pjesën më të madhe fëmijëve të tyre, Diego dhe Alexa.

7. Familja Lemann (Birrë, Fast Food)

Jorge Lemann, i cili ka nënshtetësi të dyfishtë (zvicerane/braziliane), dhe familja e tij arrijnë një pasuri prej 17 deri në 18 miliardë franga. Lemann u rrit në Brazil dhe e nisi karrierën e tij në sistemin bankar, përpara se bashkë me partnerët e tij Marcel Telles dhe Carlos Sicupira të themelonte kompaninë e suksesshme të investimeve 3G Capital. Ai u bë i famshëm përmes blerjeve në sektorin e ushqimit dhe pijeve. Përmes bashkimeve të vazhdueshme të firmave, ai krijoi me AB InBev koncernin më të madh të birrarive në botë (me marka si Budweiser, Stella Artois apo Corona). Përveç kësaj, grupit i përkasin zinxhirë të mëdhenj të ushqimit të shpejtë si Burger King dhe Tim Hortons.

8. Andrey Melnichenko (Kimi, plehra artificiale)

Oligarku rus Andrey Melnichenko, i cili e kishte zhvendosur vendbanimin e tij në St. Moritz të Zvicrës (dhe ndërkohë jeton përkohësisht edhe në Dubai), disponon një pasuri të vlerësuar prej 17 deri në 18 miliardë franga. Ai themeloi dhe zotëron një pjesë masive aksionesh në dy gjigantë globalë të lëndëve të para: kompaninë e nxjerrjes së qymyrrit SUEK dhe prodhuesin e plehrave artificiale EuroChem, i cili e ka selinë kryesore në Zug të Zvicrës. Për shkak të sanksioneve kundër Rusisë pas luftës në Ukrainë, Melnichenko dha dorëheqjen nga mandatet e tij në bordin drejtues para se sanksionet të hynin në fuqi në vitin 2022 dhe transferoi aksionet e tij të ndërmarrjes, çka shkaktoi vazhdimisht polemika të mëdha juridike dhe politike. Pasuria e tij gjigante rrjedh 100 për qind nga industria ruse e lëndëve të para dhe energjisë.

9. Familja Bertarelli (Bioteknologji, financa)

Familja e Ernesto Bertarellit dhe motrës së tij Dona arrin aktualisht një pasuri prej 16 deri në 17 miliardë franga. Gurin themeltar për këtë pasuri të jashtëzakonshme e vendosi shitja e kompanisë bioteknologjike të Gjenevës, Serono (e themeluar nga gjyshi i tyre), te koncerni farmaceutik gjerman Merck në vitin 2006. Kjo i solli familjes menjëherë mbi 10 miliardë franga para të gatshme. Që atëherë, pasuria menaxhohet me mjaft sukses përmes zyrës familjare Waypoint Capital me seli në Gjenevë, e cila investon në patundshmëri, fonde (hedge funds), teknologji dhe shëndetësi. Ernesto Bertarelli, i cili njihet edhe si lundruar i pasionuar dhe solli dy herë në Zvicër trofeun prestigjioz America’s Cup me ekipin Alinghi, është i angazhuar bashkë me motrën e tij në fushën e filantropisë për mbrojtjen e deteve.

10. Familja Blocher (Kimi, media)

Familja e ish-Ministrit zviceran, Christoph Blocher, zotëron një pasuri në vlerën prej 15 deri në 16 miliardë franga. Christoph Blocher mori në vitin 1983 shumicën e aksioneve të Ems-Chemie (që prodhon në kantonin Graubünden), e sanoi kompaninë dhe e shndërroi atë në një lider botëror të tregut për polimerë me performancë të lartë dhe produkte kimike speciale. Përpara se Blocher të zgjidhej në qeverinë e vendit në vitin 2003, ai hoqi dorë nga drejtimi i kompanisë. Sot, vajza e tij Magdalena Martullo-Blocher e udhëheq kompaninë me mjaft sukses si CEO dhe aksionare kryesore. Një pjesë tjetër e madhe e pasurisë vjen nga djali i tij Markus Blocher, i cili drejton kompaninë e shkëputur Dottikon ES, vlerën e bursës të së cilës arriti ta rrisë masivisht së fundmi. Familja investon gjithashtu fuqishëm në mediat zvicerane dhe në patundshmëri.

Krasniqi në një intervistë për RTV Dukagjinin ka treguar për pajtimin e parë në Raushiq të Pejës, shkruan Gazeta Insajderi.

Ai ka thënë se pajtimi i parë është bërë me Kuran.

“Pajtimin e parë në Raushiq, do ta kemi 34-vjetorin së shpejti, është bërë me Kuran. Anton Çetta e ka bërë me Kuran, skush prej neve s’e ka mendu këtë”, ka deklaruar ai.

“Një 70 vjeçar vrapojke gjithë ditën me neve. Të shtundën kur na lejshin me flejtë, të dielën prapë u deshke gjithë ditën. Ndodhke ndonjëherë na thoshin pse po agjerojmë. Do të thotë një 70 vjeçar me pas një energji të tillë… Në një rast ishim në një odë edhe njërit ia kishin vra babën edhe po thotë nuk mundem… Gjaqet në Kosovë janë falë vetëm ëpr interes kombëtar, çështja kombëtare është ajo që ka dominu”, vijon tutje ai.

Në mënyrë specifike, çdo kryetar shteti dhe qeverie mori një stilolaps me emrin e tij të gdhendur me shkronja të arta.

Media turke thekson se stilolapsat personalë dalloheshin si për dizajnin e tyre ashtu edhe për karakterin e tyre personal. Siç raportojnë ato, imazhet e dhuratave që qarkulluan në mediat sociale u shoqëruan me komente pozitive. /tesheshi.com/

Che Jingang nuk është një nxënës i zakonshëm 14-vjeçar i shkollës së mesme. Pasi zhvilloi një pasion për aeronautikën në një moshë shumë të re, ai filloi të studionte bazat, mësoi vetë llogaritjen dhe tani po ndërton me dorë një motor turbo funksional.

Che ishte vetëm në kopsht kur u magjeps nga aeroplanët prej letre. Ai vuri re ndryshimin midis hedhjes së një topi letre dhe lëshimit të një aeroplani letre me dorë, dhe ishte kurioz se çfarë e bënte aeroplanin të fluturonte në atë mënyrë.

Shumë shpejt, ai e shndërroi shtëpinë e tij në një laborator eksperimental për aeroplanë letre, por ky ishte vetëm fillimi. Sipas prindërve të tij, Che dikur i kushtonte tre orë çdo ditë leximit të librave shkencorë mbi aeronautikën.

Dhe në klasën e tretë, ai tashmë po mësonte vetë llogaritjen e matematikës, aerodinamikën, qarqet e shtypura, si dhe po punonte me softuerë kompleksë si SolidWorks dhe Dizajnin e Ndihmuar nga Kompjuteri (CAD).

Në një moment, ai zbuloi tutoriale online dhe vendosi të ndërtonte vetë diçka praktike. Ai u përqendrua kryesisht në tutoriale video mbi Duoyin (versioni kinez i TikTok) dhe përparoi deri në atë pikë sa vendosi të ndërtonte një motor reaktiv miniaturë funksional.

Por ai nuk donte thjesht të kopjonte dizajnin e dikujt tjetër dhe ta mbyllte punën. Ai donte ta dizajnonte vetë, duke përdorur njohuritë e tij të fituara. “Disa njerëz publikojnë skica në internet, por nëse do t’i kopjoja ato drejtpërdrejt, mendoja se do të ishte e pakuptimtë”- thotë Che Jiangping.

“Nuk do të mësoja asgjë dhe do të ishte humbje kohe” shtoi ai. Për të përmbushur ëndrrën e tij, djali i ri dhe i talentuar filloi të projektonte çdo komponent të vogël nga e para, duke bërë vizatimet e tij inxhinierike 2D në CAD, duke ndërtuar modele 3D në SolidËorks, duke llogaritur rrjedhën e ajrit, temperaturën dhe presionin duke përdorur softuer simulimi.

Ai filloi të dokumentonte çdo proces duke ngarkuar klipe në Douyin dhe, shumë shpejt, filloi të bashkëvepronte me njerëz me të njëjtat interesa. Entuziastët e tjerë ndanë këshilla në seksionin e komenteve, të tjerë e mbështetën dhe disa madje ofruan të printonin falas në 3D komponentët e tij.

Brenda gjashtë muajsh, ai tashmë kishte një prototip. Fatkeqësisht, testi dështoi, pasi vetë Che identifikoi probleme me karburantin, projektimin e dhomës së djegies dhe rregullimin e kompresorit. Por ai nuk e lejoi këtë pengesë që t’ja frenonte ambicien.

”Asgjë nuk mund të arrihet me sukses që në përpjekjen e parë. Edhe nëse nuk kam pasur sukses, kam mësuar diçka dhe kjo më jep motivimin ta ndërtoj për herë të dytë”- shprehet adoleshenti.

Che Jingang tashmë po punon në një version të ri dhe të përmirësuar të një motori turbo funksional dhe po përgatitet ta testojë atë. Ndërkohë, shumica e fëmijëve të moshës së tij janë të zënë duke luajtur Fortnite dhe duke humbur kohën e tyre në mediat sociale. /tesheshi.com/

Prindërit e një djali trembëdhjetë vjeçar i cili dyshohet se ka vrarë një turiste duke hedhur një statujë nga një ballkon në Napoli mund të përfundojë në burg për shkak të asaj tragjedie.

Incidenti ndodhi më 15 shtator 2024, kur djali dyshohet se mori një statujë oniksi që peshonte rreth dy kilogramë dhe e hodhi nga ballkoni i hotelit në Rrugën Španska. Menaxherja e dyqanit Prada në Paris, Chiara Jaconis, e cila erdhi në Napoli për të festuar ditëlindjen e saj të 30-të, po ecte në qytet pikërisht përpara krah të dashurit të saj Livio Rousseau kur objekti e goditi në kokë.

🇮🇹 Una turista murió en Nápoles después de que una estatua cayera accidentalmente desde un balcón y la golpeara en la cabeza. Chiara Jaconis, de 30 años, fue llevada de urgencia al hospital, pero no sobrevivió a las graves heridas.#NewsOnDemand pic.twitter.com/GHtB7zZSsb

— News On Demand (@OnDemand_News) September 21, 2024

Videoja shqetësuese tregon Rousseau duke kërkuar ndihmë. Fatkeqësisht, gruaja pësoi lëndime të rënda në tru dhe vdiq në spital dy ditë më vonë. Hetuesit besojnë se objekti ra nga një lartësi prej rreth dhjetë metrash dhe, për shkak të forcës, u thye në copa pas kontaktit me tokën.

Meqenëse në Itali përgjegjësia penale fillon në moshën 14 vjeç, prokurorët iu drejtuan prindërve të djalit dhe i akuzuan ata për vrasje të paqëllimshme sepse “duhet ta kishin mbikëqyrur djalin” para incidentit.

Një pjesë e aktakuzës bazohet në tendencën e supozuar të djalit për të hedhur objekte nga vende të larta. Djali “problematik”, siç e përshkruajnë prokurorët, dyshohet se më parë kishte hedhur kapëse rrobash, një telekomandë dhe një tabletë nga ballkoni. Rreth 15 muaj para vdekjes së Jaconis, nëna e djalit i rrëfeu një kujdestari se ishte e shqetësuar se djali mund të hidhte më shumë objekte nga ballkoni, raporton NY Post.

Prindërit, të moshës 65 dhe 54 vjeç, mohojnë çdo përgjegjësi. Avokati i tyre pretendon se statuja nuk ishte pronë e tyre dhe se “ata nuk kanë për çfarë të përgjigjen”. Prindërit e djalit madje kërkuan rihapjen e çështjes penale kundër djalit të tyre, në mënyrë që ai të mund të provonte pafajësinë e tij në gjykatë, në vend që të lirohej vetëm për shkak të moshës së tij.

Pavarësisht se kush do të ulet në bankën e të akuzuarve në lidhje me vdekjen e Jaconis, babai i saj, Gianfranco Jaconis, i quajti akuzat e mundshme për vrasje të paqëllimshme kundër prindërve të djalit “një hap në drejtimin e duhur”. Një seancë paraprake është planifikuar për 26 qershor, ku do të vendoset nëse çështja do të shkojë në gjyq. /tesheshi.com/

Aeroporti Changi në Singapor, nuk është thjesht një nyje transporti. Ai është një fenomen arkitekturor që ka fituar katërmbëdhjetë herë çmimin Aeroporti më i Mirë në Botë”.

Për shumë udhëtarë, kalimi përmes tij ngjan më shumë me një shëtitje në një qytet futurist sesa me procedurat e lodhshme të fluturimit.

Me ujëvarën më të lartë të brendshme në botë dhe kopshte të harlisura, Changi ka sfiduar kufijtë midis infrastrukturës funksionale dhe parajsës natyrore.

Edhe pse tërheq shumë vëmendjen “Jeëel Rain Vortex” dhe kopshti i fluturave, suksesi i vërtetë i Changi-t qëndron te “prapaskenat”.

Sipas Max Hirsh, ekspert i zhvillimit të aeroporteve, Changi ka sukses sepse e trajton efikasitetin si një projekt të vazhdueshëm.

Ndërsa terminalet e tjerë në botë përballen me radhë të gjata dhe dështime logjistike, në Changi gjithçka lëviz me precizion mjekësor.

Prapa qetësisë që ndjejnë pasagjerët, fshihet një ushtri prej 60.000 punonjësish dhe një sistem i sofistikuar i inteligjencës artificiale.

Robotë autonomë pastrojnë dyshemetë, ndërsa analizat parashikuese eliminojnë pengesat përpara se pasagjerët t’i vërejnë ato.

Prioriteti është i qartë: efikasiteti i pari, atmosfera e dyta dhe spektakli i treti.

Në vitin 2024, Changi u bë i pari aeroport që zbatoi plotësisht kontrollin e migracionit pa pasaportë, duke përdorur vetëm biometrinë e fytyrës dhe syve.

Ky kalim drejt automatizimit nuk është vetëm çështje prestigji, por edhe pragmatizmi.

Për shkak të mungesës së fuqisë punëtore në Singapor, teknologjia ka marrë përsipër detyrat më të vështira.

Për të qëndruar përpara rivalëve, aeroporti ka krijuar “Terminalin X”, një laborator inovacioni që teston ide guximshme, si dronët që mbrojnë pistat nga rrufetë.

Ky fiksim pas përsosmërisë daton që nga vitet 1970, kur kryeministri Lee Kuan Yeë e pa aeroportin si kartëvizitën kryesore të shtetit të ri të Singaporit.

Vetë mënyra e ndërtimit të Changi-t është i orientuar drejt reduktimit të stresit të pasagjerëve.

Gjetja e rrugës është intuitive, tualetet monitorohen në kohë reale me ekrane vlerësimi, dhe hapësirat janë projektuar që të mos ndjehet kurrë mbipopullimi.

Atraksionet si kinemaja falas 24/7, kopshtet e kaktuseve dhe zonat e reja të fitnesit shërbejnë edhe si strategji për të shpërndarë fluksin e njerëzve nëpër terminale.

Udhëtarët mund të kujtojnë ujëvarën madhështore, por arsyeja pse ata kthehen është besimi se në Changi, gjithçka funksionon ashtu siç pritet.

Ky aeroport ka dëshmuar se udhëtimi sot nuk ka pse të jetë një sfidë durimi, por mund të jetë pjesa më e bukur e pushimeve. /tesheshi.com/

Televizioni slloven nuk do të transmetojë Konkursin e Këngës në Eurovision të këtij viti dhe, gjatë gjysmëfinaleve dhe finaleve, do t’u ofrojë shikuesve një program të veçantë tematik “Zërat e Palestinës”, i cili do të transmetohet nga 10 deri më 20 maj, raporton Anadolu Agency.

Përmes filmave, dokumentarëve, emisioneve të bisedave dhe analizave, programi do të hedhë dritë mbi historitë personale të njerëzve, por edhe mbi kontekstin më të gjerë të ngjarjeve aktuale në Lindjen e Mesme. Seriali sjell perspektiva të ndryshme, nga përvojat individuale te çështjet sociale dhe politike, dhe hap hapësirë ​​për reflektim mbi një nga temat kryesore të botës moderne.

Programi fillon të dielën, më 10 maj në orën 20:05 në TV SLO 1 me dokumentarin “Binjakët gazi, kthehuni tek unë”, i cili tregon pasojat e luftës dhe forcën e lidhjeve familjare përmes historisë së një familjeje. Kjo do të pasohet nga një edicion special i programit “Debat me Bergantin”.

Të martën, më 12 maj, në orën 20:00, TV SLO 2 do të transmetojë dokumentarin “Jedina zemlja”, i cili ndjek një aktivist palestinez dhe shoqërinë e tij me një gazetar izraelit.

Një ditë më vonë, të mërkurën, më 13 maj, në orën 20:05, TV SLO 1 do të shfaqë filmin artistik “Glas Hind Rajab”, një rindërtim i vlerësuar me çmime i historisë prekëse të shpëtimit të një vajze palestineze, si pjesë e “Filmit të Javës”, i ndjekur nga emisioni “Televizorka” me të ftuar ekspertë.

Të enjten, më 14 maj, në orën 21:15, TV SLO 1 do të transmetojë emisionin “Dosje”, nga Boštjan Anžin dhe Barbara Vidmajer, i cili trajton çështjet aktuale që lidhen me Konkursin e Këngës në Eurovision. Me rastin e 70-vjetorit të Eusong-ut, shfaqja hap tema të tilla si roli i politikës, dilemat etike të transmetuesve publikë, debatet mbi sistemin e votimit, si dhe pozicione të ndryshme, nga avokatët tek kundërshtarët e bojkotit, me një fokus të veçantë në të ardhmen e eventit.

Të shtunën, më 16 maj, në orën 21:05, TV SLO 1 do të shfaqë dokumentarin “Bashkëjetesë, hajde!”, i cili, përmes historisë personale të një aktivisti izraelit, problematizon bashkëjetesën dhe zhgënjimin me proceset e paqes.

Programi përfundon të mërkurën, më 20 maj, në orën 20:05 në TV SLO 1, kur do të transmetohet filmi artistik “Mësuesi” si pjesë e “Filmit të Javës”, i cili ofron një pasqyrë të jetës në Bregun Perëndimor dhe dilemat e brendshme të një individi në një kohë konflikti.

Me këtë cikël programi, RTV Slovenia vazhdon të përmbushë misionin e saj publik, duke u ofruar shikuesve përmbajtje që inkurajon mirëkuptimin, dialogun dhe reflektimin kritik mbi çështjet bashkëkohore globale, deklaruan ata.

Edhe pse vendimi nuk është shpallur zyrtarisht, nga orari i programit është e qartë se Televizioni i Sllovenisë nuk do ta transmetojë Festivalin e Këngës në Eurovision të këtij viti, duke pasur parasysh se gjysmëfinalet dhe finalet janë të mbushura me përmbajtje kushtuar Palestinës.

Sipas informacionit të disponueshëm, ky vendim vjen pasi shërbimi publik u tërhoq më parë nga konkursi për shkak të pjesëmarrjes së Izraelit.

Edhe pse deklarata zyrtare nga Televizioni i Sllovenisë nuk deklaroi në mënyrë të qartë se Festivali i Këngës në Eurovision nuk do të transmetohej, një përfundim i tillë mund të nxirret qartë nga orari i publikuar i programit. Oraret në të cilat transmetohen tradicionalisht gjysmëfinalet dhe finalet e këtij konkursi muzikor janë të mbushura me përmbajtje nga cikli “Zërat e Palestinës”, gjë që praktikisht përjashton mundësinë e transmetimit të Festivalit të Këngës në Eurovision.

Unioni Evropian i Transmetimeve (EBU), i cili organizon ngjarjen, njoftoi në fillim të dhjetorit të vitit të kaluar se Izraeli do të ishte në gjendje të merrte pjesë në konkursin e vitit të ardhshëm, duke vënë në dukje se anëtarët e tij vendosën të mos votonin posaçërisht për pjesëmarrjen e Izraelit pavarësisht kërkesave të disa transmetuesve.

Sllovenia vendosi të mos marrë pjesë në Eurovision në shtator 2025, dhe vendimi i EBU-së u prit me pakënaqësi edhe në vende të tjera. Të paktën katër vende të tjera (transmetues publikë) kanë vendosur të mos marrin pjesë, përkatësisht Spanja, Irlanda, Holanda dhe Islanda.

Vendet përmendën pjesëmarrjen e Izraelit dhe situatën në Gaza, ku më shumë se 70,000 palestinezë janë vrarë në më shumë se dy vjet luftë dhe enklava është rrafshuar me tokë.

Fituesi zviceran i Eurovisionit, Nemo Mettler, njoftoi se trofeu i Eurovisionit 2024 do t’i kthehej EBU-së, duke thënë se përfshirja e vazhdueshme e Izraelit në konkurs ishte në kundërshtim me vlerat e saj të deklaruara. /tesheshi.com/

Këtë të mërkurë, 15 prill, shënohet 114-vjetori i tragjedisë detare që tani ka fituar statusin e “legjendares”.

Në orën 23:40 të mbrëmjes më 14 prill 1912, anija britanike oqeanike RMS Titanic goditi një ajsberg në Atlantikun e Veriut me një shpejtësi prej 20 nyjesh.

Sipas Muzeut Kombëtar të Historisë Amerikane, anija u fundos nën sipërfaqe në orën 2:20 të mëngjesit të ditës tjetër. Ishte një katastrofë që rezultoi në vdekjen e 1,500 njerëzve në udhëtimin e parë të anijes.

Titanic-ut iu deshën dy orë e 40 minuta për t’u fundosur në fund të oqeanit, sipas History.com. Ndarjet e Titanic-ut nuk ishin të mbyllura në majë. Për shkak të kësaj, uji që mbushte secilën ndarje derdhej në tjetrën, duke bërë që harku të fundosej dhe pjesa e pasme të zhvendosej në një pozicion pothuajse vertikal.

Nga një total prej 2,240 pasagjerësh dhe anëtarësh të ekuipazhit, vetëm 706 njerëz mbijetuan fundosjen e gjigandit jetëshkurtër të ujrave, sipas History.com.

Titanic-u u fundos në Oqeanin Atlantik të Veriut, afërsisht 400 milje në jug të Newfoundland, Kanada.

Pasi anija grandioze goditi për herë të parë ajsbergun, pati një “evakuim kryesisht të çorganizuar dhe të rastësishëm”.

Disa varka shpëtimi nuk u përdorën në kapacitetin e tyre të plotë dhe procedurat e hipjes në bord nuk ishin në rregull, duke çuar në një nga tragjeditë më të mëdha detare në historinë e njerëzimit.

Kjo tragjedi, për shkak të shkallës dhe simbolikës së saj, tërhoqi vëmendje të madhe në dekadat në vijim dhe me adaptimin e saj përmes filmit të famshëm Titanic, fitoi statusin e një miti. Megjithatë, historia e dashurisë midis Jack dhe Rose ishte fiction dhe dy personazhet nuk bazoheshin në asnjë person të vërtetë që përjetoi fundosjen e Titanic-ut në vitin 1912. /tesheshi.com/

Një pjesë e shkallëve origjinale spirale nga Kulla Eiffel së shpejti do të ofrohet në ankand në Paris, duke u dhënë koleksionistëve një mundësi të rrallë për t’u bërë pronarë të një pjese të një prej monumenteve më të famshme në botë.

Kjo është një pjesë e shkallëve që ka lidhur katin e dytë dhe të tretë të kullës që nga viti 1889. Ky segment është 2.75 metra i lartë, 1.75 metra i gjerë dhe përbëhet nga 14 shkallë të bëra prej çeliku dhe llamarine të fiksuar. Ishin këto shkallë që miliona vizitorë dikur i përdornin për të arritur në majë të kullës.

Shkallët u hoqën në vitin 1983, kur Kulla Eiffel iu nënshtrua një rinovimi të madh, dhe pjesët u zëvendësuan me ashensorë. Në atë kohë, shkallët origjinale ishin të ndara në 20 pjesë dhe u shiteshin blerësve privatë, shumica e të cilëve i kanë ruajtur kopjet e tyre deri më sot.

Vepra që tani po del në shitje do të ofrohet më 21 maj në shtëpinë e ankandeve Artcurial. Sipas vlerësimeve, mund të arrijë një çmim midis 120,000 dhe 150,000 euro, dhe shtëpia e ankandeve deklaron se kjo kopje ka qenë në të njëjtin koleksion privat për më shumë se 40 vjet.

Ekspertët theksojnë se ky nuk është vetëm një objekt dekorativ, por një pjesë autentike e historisë. Duke pasur parasysh se më shumë se 300 milionë njerëz kanë vizituar Kullën Eiffel që nga hapja e saj, interesi për këtë pjesë të pazakontë të trashëgimisë franceze mund të jetë i madh, sipas CNN.

Në malësitë e Turqisë juglindore, pranë fshatit të sotëm Örencik, shtrihet një vend që ka përmbysur gjithçka që mendonim se dinim për origjinën e qytetërimit: Göbekli Tepe, “Kodra me Bark”, siç do të thotë në turqisht.

Historia e saj fillon rreth 11,500 vjet më parë, në fillim të Epokës Neolitike, dhe është e lidhur me misterin më të thellë të ekzistencës njerëzore: kur dhe si filloi njeriu të mendonte, të krijonte, të besonte.

Deri në zbulimin e saj, arkeologët besonin se njerëzit e asaj kohe ishin gjuetarë-mbledhës që jetonin në grupe të vogla endacake, pa vendbanime të përhershme, pa struktura komplekse shoqërore, pa arkitekturë monumentale. Por Göbekli Tepe ndryshoi gjithçka.

Göbekli Tepe sfidon rrëfimin mbizotërues

Në vitin 1994, arkeologu gjerman Klaus Schmidt, nga Instituti Arkeologjik Gjerman, e gjeti veten në zonë dhe, me ekipin e tij, filloi gërmimet në një kodër në dukje të zakonshme. Së shpejti, ata zbuluan diçka që do të shokonte komunitetin shkencor: kolona të mëdha guri në formë T-je deri në gjashtë metra të larta dhe me peshë më shumë se 15 ton, të vendosura në formacione rrethore.

Këto kolona nuk ishin gurë të thjeshtë. Ato ishin të mbuluara me përfaqësime të hollësishme të kafshëve – luanë, dhelpra, gjarpërinj, derra të egër, skifterë -, të gdhendura me një saktësi të tillë saqë është e qartë se krijuesit e tyre kishin arritur tashmë një nivel të sofistikuar artistik.

Kompleksi përfshin gjithashtu hapësira të shumta drejtkëndëshe, të cilat, siç besohet, nuk ishin të destinuara për banim, por për aktivitete rituale.

Ky zbulim shkaktoi një rishikim të madh në kuptimin tonë për njeriun e Epokës së Gurit.

Deri atëherë, studiuesit besonin se vendbanimi i përhershëm dhe prodhimi bujqësor i paraprinë krijimit të strukturave monumentale. Domethënë, njerëzit e parë mësuan të kultivonin tokën, u organizuan në komunitete, zhvilluan sisteme fetare dhe vetëm atëherë filluan të ndërtonin shenjtërore.

Göbekli Tepe e sfidon këtë rrëfim. Këtu shohim gjuetarë-mbledhës që ndërtojnë një qendër fetare mijëvjeçarë para zbulimit të bujqësisë – një përmbysje që na detyron të rimendojmë rendin në të cilin evoluoi qytetërimi.

Kompleksi fetar më i vjetër i njohur në botë

Shumë studiues besojnë se Göbekli Tepe është kompleksi fetar më i vjetër i njohur në botë. Shtyllat gjigante prej guri, të rregulluara në rrathë të gjerë, duket se kanë shërbyer si vende të shenjta, vende adhurimi dhe ndoshta edhe sakrificash. Vendi ndodhet në Mesopotaminë pjellore, shumë afër malit Karaca Dağ, i cili, sipas hulumtimeve, është vendi i lindjes së mundshme të drithërave të para të kultivuara.

Kjo i bën disa studiues të spekulojnë se Göbekli Tepe mund të ketë qenë në një periudhë tranzicioni: një kohë kur njerëzit filluan të mblidheshin rreth qendrave të shenjta, gjë që nga ana tjetër çoi në zhvillimin e bujqësisë dhe vendbanimeve të përhershme. Me fjalë të tjera, nuk ishte bujqësia ajo që solli fenë dhe kulturën, por nevoja për rituale, për identitet kolektiv, që mund t’i ketë shtyrë njerëzit të qëndronin në një vend dhe të eksperimentonin me bujqësinë.

Shtrirja e vendit është e madhe. Deri më tani, janë gërmuar rreth 1.2 hektarë, por studimet gjeofizike tregojnë se kompleksi shtrihet në më shumë se 22 hektarë.

Kjo do të thotë se pjesa më e madhe e tij mbetet e varrosur, me sekrete të panjohura të fshehura nën tokë. Ndjenja e misterit rritet nga fakti se rreth vitit 8000 para Krishtit, Göbekli Tepe u mbulua qëllimisht me dhe dhe u braktis. Askush nuk e di pse.

A ishte një lloj mbylljeje ritualiste e rrethit? Një përpjekje për t’u mbrojtur nga armiqtë? Apo ndryshuan praktikat shoqërore dhe fetare, duke e bërë monumentin të vjetëruar?

Përtej kufijve të arkeologjisë

Rëndësia e Göbekli Tepe shkon përtej kufijve të arkeologjisë. Disa studiues e krahasojnë atë me Kopshtin e Edenit, pasi ndodhet në të ashtuquajturën Gjysmëhënë Pjellore, rajoni ku qytetërimet e para të mëdha, siç ishin Sumerët, zhvilluan shkrimin.

Është sikur po shohim fazën e parë të një zinxhiri të gjatë të evolucionit kulturor: nga gurët e gdhendur të Göbekli Tepe te pllakat kuneiforme në Mesopotami, dhe prej andej te qytetet dhe perandoritë e para.

Gërmimet, të cilat vazhdojnë edhe sot e kësaj dite, kanë nxjerrë në dritë gjetje që tregojnë se njerëzit e asaj kohe kishin njohuri shumë më komplekse nga sa imagjinonim. Pikturat murale, skulpturat, teknikat e nxjerrjes së gurëve dhe transportimit të gurëve të mëdhenj dëshmojnë se kërkohej organizim dhe punë kolektive. Kjo është në kontrast të plotë me imazhin e gjahtarit të izoluar dhe endacak, i cili jetonte vetëm ose me disa njerëz. Për të ndërtuar Göbekli Tepe, dhjetëra, ndoshta qindra njerëz duhej të punonin së bashku, për të planifikuar, ekzekutuar dhe mirëmbajtur një projekt me kompleksitet të jashtëzakonshëm.

Ndikimi i zbulimit në shkencë është i jashtëzakonshëm

Ndikimi i zbulimit në shkencë është i jashtëzakonshëm. Klaus Schmidt thoshte se Göbekli Tepe nuk është vetëm një monument, por një sfidë për të kuptuar vetë historinë njerëzore. Ndërsa më parë mendonim se feja ishte një nënprodukt i qytetërimit, Göbekli Tepe sugjeron se mund të ketë qenë shkaku i saj. Grumbullimi i njerëzve rreth një vendi të përbashkët adhurimi mund të ketë krijuar nevojën për forma të reja të organizimit shoqëror, për ushqim më të qëndrueshëm, për strehime më të qëndrueshme, duke çuar në fund të fundit në vetë lindjen e qytetërimit siç e njohim ne.

Në të njëjtën kohë, Göbekli Tepe ndryshon edhe rrëfimin tonë rreth imagjinatës njerëzore. Stelat janë plot me simbole që nuk lidhen vetëm me gjueti ose ushqim. Shumë prej tyre përshkruajnë qenie mitike, forma abstrakte dhe madje edhe elementë që mund të lidhen me përpjekjet e para për të kuptuar qiellin dhe yjësitë. Nuk kemi burime të shkruara, por përmes skulpturave mund të hamendësojmë ekzistencën e simbolizmit, legjendave dhe ndoshta edhe kozmologjive të hershme fetare.

UNESCO e përfshiu Göbekli Tepe në Listën e Trashëgimisë Botërore në vitin 2018, duke njohur veçantinë e saj. Sot, është një nga vendet më të rëndësishme arkeologjike në botë dhe tërheq shkencëtarë, historianë dhe udhëtarë që duan të jenë në vendin ku, siç thonë shumë, “filloi historia”. Pavarësisht dekadave të kërkimit, çdo gërmim i ri ngre më shumë pyetje sesa përgjigjet.

Göbekli Tepe mbetet një mister, jo sepse nuk e kuptojmë teknikën e saj, por sepse nuk e kuptojmë motivimin. Pse u investua kaq shumë përpjekje dhe energji në një projekt të një madhësie të tillë? Çfarë nevoje i shtyu njerëzit që ende nuk dinin si ta kultivonin tokën të bashkëpunonin për të ndërtuar një tempull? Ndoshta përgjigjja qëndron në nevojën e njeriut për t’i dhënë kuptim botës, për të gjetur shpjegime për jetën, vdekjen, natyrën, të panjohurën.

Duke parë kolonat e saj të heshtura sot, ndihet pesha e kohës. Nuk është vetëm një vend arkeologjik, por një pasqyrë e origjinës sonë. Një vend ku njerëzit e parë u mblodhën, jo për të ndërtuar shtëpi, por për të gjetur kuptim.

Në Göbekli Tepe, toka fsheh jo vetëm sekretet e së kaluarës, por edhe shkëndijën e parë të qytetërimit tonë.

Në videon që po qarkullon gjerësisht, Mamdani shihet duke provuar ushqime tradicionale shqiptare, ndërsa në një moment surprizon duke folur edhe shqip.

Teksa shijon gatimet e përgatitura nga Bronson, ai dëgjohet duke thënë: “Ju bëftë mirë”, një shprehje tipike shqiptare që përdoret gjatë vakteve.

Ky detaj i vogël, por domethënës, është pritur me shumë entuziazëm nga përdoruesit e rrjeteve sociale, veçanërisht nga komuniteti shqiptar, të cilët e kanë komentuar si një gjest respekti ndaj kulturës dhe traditës shqiptare.

Takimi mes Mamdanit dhe Action Bronson kishte në fokus kuzhinën shqiptare, ku reperi me rrënjë shqiptare prezantoi disa nga shijet tradicionale. Megjithatë, momenti kur kryetari i New York-ut foli shqip u bë një nga pjesët më të shpërndara të videos, duke u kthyer në një moment viral.

Ky episod tregon edhe një herë se si kultura shqiptare po fiton gjithnjë e më shumë hapësirë në skenën ndërkombëtare, ndërsa gjeste të tilla të vogla ndihmojnë në promovimin e saj përtej kufijve.

Vjedhja e fundit e tre pikturave të mjeshtrave Renoir, Cézanne dhe Matisse nga muzeu i Fondacionit “Magnani Rocca” në Parma, Itali, ka rikthyer vëmendjen te një industri kriminale globale, e cila renditet si burimi i tretë më i madh i të ardhurave për organizatat ilegale, menjëherë pas trafikimit të drogës dhe armëve.

Sipas Shoqatës për Kërkime mbi Krimet kundër Artit, veprat e famshme përfundojnë rrallë në duart e koleksionistëve privatë, siç sugjerohet shpesh nëpër filma. Në realitet, ato shndërrohen në monedha të vlefshme këmbimi brenda botës së krimit.

Pikturat e vjedhura përdoren si kolateral ose shënime premtimi në shkëmbimin e dërgesave të mëdha të narkotikëve apo armëve midis klaneve mafioze. Detektivët e specializuar, e krahasojnë një vepër arti të vjedhur me një kartëmonedhë me vlerë të madhe.

Për shkak se janë më të vështira për t’u gjurmuar sesa lëvizjet bankare apo shumat e mëdha kesh, ato lehtësojnë transaksionet midis grupeve kriminale, të cilat i integrojnë këto pasuri në ato që njihen si muze mafioze.

Arsyeja pse këto vepra zhduken shpesh për dekada është vështirësia ekstreme e rishitjes së tyre. Vlera e një pikture, varet tërësisht nga dokumentacioni që vërteton origjinën dhe historinë e saj.

Pa këto letra, të cilat sot janë të vështira për t’u falsifikuar për shkak të bazave të dhënave dixhitale të Interpolit, vepra është praktikisht e pashitshme në tregun legal. Kjo i detyron hajdutët të ndjekin dy rrugë kryesore.

E para janë marrëveshjet private, që nisin me negocimin e një shpërblimi me pronarët origjinalë ose kompanitë e sigurimeve pa përfshirë forcave të rendit.

E dyta është negocimi i dënimit penal, ku informacioni mbi vendndodhjen e veprave përdoret nga të burgosurit për të përfituar ulje dënimi. Një rast i njohur është ai i trafikantit Raffaele Imperiale, i cili dorëzoi dy piktura të Vincent Van Gogh të vjedhura në Amsterdam në këmbim të bashkëpunimit me drejtësinë.

Vjedhja në Parma zgjati vetëm tre minuta, ndërsa ajo në Luvër para pak muajsh, ku u vodhën bizhuteritë e Napoleonit të Tretë me vlerë rreth tetëdhjetë e tetë milionë euro, nxori në pah dobësitë e sistemeve të mbrojtjes edhe në muzetë më të rëndësishëm.

Historia tregon se shumë prej këtyre thesareve mund të mos gjenden kurrë. Nga trembëdhjetë pikturat e vjedhura në muzeun “Isabella Stewart Gardner” në vitin 1990, me vlerë pesëqind milionë dollarë, e deri te kryevepra e Caravaggio-s e vjedhur në Palermo në vitin 1969, fati i tyre mbetet i paqartë.

Ato ose shkatërrohen gjatë transportit, ose mbeten të fshehura në bodrumet e krimit si simbole të pastra të pushtetit. /tesheshi.com/

Në rrugëtimin e mrekullueshëm të rritjes, ekziston një moment që shpesh i kap prindërit në befasi: “gënjeshtra” e parë. Ndonëse instinkti i parë mund të jetë shqetësimi, shkenca e zhvillimit konjitiv na sugjeron ta shohim këtë nga një këndvështrim tjetër.

Studimet tregojnë se foshnjat nisin të përdorin forma të vogla mashtrimi që në moshën 10-muajshe. Dhe kjo nuk është shenjë e një karakteri të keq, por një tregues i rëndësishëm se truri i tyre po zhvillohet me ritme të shpejta.

Kjo fazë shënon momentin kur fëmija fillon të kuptojë se mendja e tij është e ndarë nga ajo e prindërve. Ai zbulon se mund të ketë mendime, dëshira apo sekrete që të tjerët nuk i dinë. Është hapi i parë drejt inteligjencës sociale dhe aftësisë për të kuptuar botën e brendshme të tjetrit.

Vogëlushët e shfaqin këtë aftësi të re në mënyra shumë të ëmbla dhe shpeshherë argëtuese. E kush nuk ka qeshur me atë skenën e famshme të një fëmije me fytyrën e mbuluar me çokollatë që thotë “Jo unë!”, ndërsa sytë i shkëlqejnë nga pafajësia?

Nga injorimi i qëllimtë i thirrjeve për të ngrënë, deri te fshehja e një lodre pas shpine, këto nuk janë sjellje dashakeqe. Përkundrazi, janë “eksperimente” të vogla sociale ku fëmija teston kufijtë e realitetit dhe reagimet e të rriturve.

Sipas studimeve të botuara në Cognitive Development, këto truke të para nisin rreth muajit të dhjetë dhe përsosen paralelisht me moshën. Rreth moshës dyvjeçare, kur fëmija fiton më shumë pavarësi fizike, mashtrimi bëhet më i dukshëm përmes gjesteve.

Ndërsa në moshën trevjeçare, me zhvillimin e hovshëm të gjuhës, hyjnë në lojë historitë fantastike. Është koha kur “akulloren e hëngri ariu” ose “lodra u thye vetë”. Kjo fazë tregon se imagjinata e fëmijës po lulëzon dhe ai po mëson të thurë narrativa të ndërlikuara.

Megjithatë, ky proces “zbulimi” është vetëm fillimi i një rrugëtimi më të gjatë edukativ. Ndërsa fëmija rritet dhe hyn në ambientin e shkollës apo angazhohet më shumë në bisedat familjare, fillon faza e dytë e rëndësishme: mësimi i vlerave.
Pikërisht në këtë periudhë, fëmija udhëhiqet për të kuptuar se ndonëse truri i tij është i aftë të krijojë realitete paralele, ndershmëria dhe e vërteta janë themelet e besimit dhe bashkëjetesës.

Në familje dhe në bankat e shkollës, fëmijët mësojnë se gënjeshtra, pavarësisht sa “inteligjente” mund të jetë si proces mendor, është një sjellje negative që lëndon marrëdhëniet me të tjerët.

Kalimi nga zbulimi i aftësisë për të mashtruar drejt zgjedhjes së vetëdijshme për të thënë të vërtetën, është suksesi i vërtetë i pjekurisë. Ndaj, herën tjetër që vogëlushi juaj do t’ju shohë në sy me një “gënjeshtër” të pafajshme për biskotat e zhdukura, mos u shqetësoni.

Shijoni faktin që truri i tij po lulëzon dhe përgatituni që me durim dhe dashuri, ta orientoni atë drejt rëndësisë së të qenit i ndershëm në jetë. /tesheshi.com/

Sot në mesnatë ndryshon ora. Kalohet nga ajo dimërore në atë verore. Dhe ardhja e orës verore, ngre pashmangshmërisht pyetjen nëse ky ndryshim është i dëmshëm për shëndetin tonë, pasi zhvendosja e akrepave një orë përpara nuk është një proces i thjeshtë dhe rrezikojmë ta paguajmë shtrenjtë atë orë gjumi të humbur.

Efektet e këtij gjesti mund të godasin si bumerang mendjen dhe trupin tonë ndonjëherë për javë të tëra, dhe sipas një ankete të Shoqatës Evropiane për Çrregullimin e Panikut (Eurodap), pasojat janë reale e të shumta.

Rreth 70 për qind e njerëzve raportojnë pagjumësi, ndërsa gati 90 per qind pohojnë se ndryshimi ndikon negativisht në mirëqenien e tyre fizike e mendore.

Problemi kryesor nuk është vetëm nata e parë, por periudha e përshtatjes së ritmit cirkadian, që është ora jonë e brendshme që menaxhon funekcionet ciklike.

Michele Terzaghi, neurofiziolog në Fondacionin Mondino në Itali, shpjegon se melatonina sintetizohet në errësirë për të nxitur gjumin. Por me orën verore dielli lind më shpejt duke e vështirësuar zgjimin, ndërsa drita e mbrëmjes e ngatërron trupin duke vonuar modalitetin e pushimit.

Më të prekurit janë të ashtuquajturit “bufët e natës”, të cilëve mund t’u duhen deri në 3 javë për t’u sinkronizuar, ndërkohë që mungesa e gjumit godet direkt produktivitetin dhe përqendrimin.

Një studim i vitit 2012 tregoi se të hënën pas ndryshimit të orës, njerëzit humbasin më shumë kohë duke lundruar në internet për argëtim sesa duke punuar. Madje studime të tjera raportojnë rritje të rasteve të vetëvrasjeve, duke dëshmuar se edhe një luhatje e vogël kronobiologjike, mund të jetë me pasoja fatale për personat më të ndjeshëm.

Për fat të mirë, ekzistojnë strategji praktike për ta zbutur këtë tranzicion dhe për të mbrojtur veten. Së pari, rekomandohet përshtatja graduale duke shkuar në shtrat 15-20 minuta më herët ditët para ndryshimit dhe duke u ekspozuar menjëherë pas zgjimit ndaj dritës natyrale për të rregulluar prodhimin e melatoninës.

Së dyti, duhet treguar kujdes me dietën duke shmangur kafeinën, alkoolin dhe vaktet e rënda në mbrëmje, si dhe duke evituar dremitjet e ditës gjatë fazës së përshtatjes për të mos prishur ciklin e natës.

Së treti, është thelbësore ruajtja e një rutine të qëndrueshme duke u zgjuar në të njëjtën orë çdo ditë, pasi për stabilizimin e sistemit konsistenca është më e rëndësishme se sasia totale e gjumit.

Së katërti, aktiviteti i rregullt fizik gjatë ditës e lodh trupin natyrshëm dhe përmirëson cilësinë e gjumit, duke ndihmuar trurin të pranojë më shpejt regjimin e ri. Megjithëse çajrat bimorë mund të ofrojnë një ndihmë të lehtë, çelësi mbetet disiplina e rutinës për të ruajtur ekuilibrin tonë të brendshëm përballë këtij ndryshimi vjetor. /tesheshi.com/

Një grua 50-vjeçare, e cila ishte shpallur e vdekur në tru nga mjekët dhe pa asnjë shans real për t’u shëruar, rifitoi mrekullisht vetëdijen kur ambulanca që po e transportonte goditi një gropë të madhe në rrugë.

Ky incident, i cili ngjan më shumë me një skenar filmi sesa me një raport mjekësor, ka lënë pa fjalë komunitetin shkencor dhe ka ndezur debate të forta mbi saktësinë e diagnostikimit të vdekjes cerebrale në kushte emergjence.

Vineeta Shukla, një punonjëse e administratës gjyqësore në Pilibhit në shtetin Uttar Pradesh, Indi, pësoi një kolaps të rëndë më 22 shkurt ndërsa po kryente punët e shtëpisë.

Ajo u dërgua me urgjencë në një spital të zonës, por për shkak të seriozitetit të gjendjes, u transferua në një strukturë mjekësore më të avancuar në Bareilly. Atje, pas një sërë analizash të hollësishme, mjekët u dhanë lajmin e zi familjarëve: Vineeta kishte pësuar vdekje në tru.

Pasi diskutoi me stafin mjekësor, bashkëshorti i saj, Arvind Shukla, mësoi se nuk kishte më asnjë shpresë. Reflekset e trurit të saj mungonin plotësisht dhe niveli i vetëdijes ishte vetëm 3 pikë në Shkallën e Komës së Glasgout (GCS), niveli më i ulët i mundshëm që tregon gjendje vegjetative, krahasuar me 15 pikët e një personi të shëndetshëm.

E dërrmuar shpirtërisht, familja vendosi ta nxirrte nga spitali për ta dërguar në shtëpi, që ajo të kalonte çastet e fundit pranë njerëzve të dashur përpara se të kryheshin ritet e fundit.

Më 24 shkurt, ndërsa ambulanca po lëvizte me shpejtësi në autostradën pranë Hafizganj,mjeti ndeshi në një gropë të madhe dhe të thellë, duke shkaktuar një dridhje tejet të fuqishme.

Arvind tregon se në atë moment trupi i gruas u hodh përpjetë nga barela. Pothuajse menjëherë pas goditjes, ajo nisi të merrte frymë normalisht dhe hapi sytë. “Dukej sikur ajo goditje e fortë e ‘rindezi’ trurin e saj”- u shpreh ai për mediat lokale, duke e cilësuar ngjarjen si një ndërhyrje hyjnore përmes rrugëve të prishura.

Pasi u dërgua sërish në spital, Vineeta i habiti mjekët të cilët më parë nuk i kishin dhënë asnjë shans. Dr.Rahul Singh, i cili ndoqi rastin pas “zgjimit”, deklaroi se ky është një fenomen ekstremisht i rrallë, ku një stimul i fortë fizik (tronditja) mund të ketë shkaktuar një reagim neurologjik të papritur.

Sot, ajo është kthyer në shtëpi, flet me familjarët dhe madje ka filluar të ushqehet vetë. Megjithatë, kjo “mrekulli” mban me vete një ironi të hidhur. Ndërsa për Vineetën gropa ishte shpëtim, për mijëra të tjerë ajo është fatale.

Statistikat zyrtare tregojnë se midis viteve 2020-2024, gropat në rrugët e Indisë kanë shkaktuar 9.438 vdekje. Ky rast mbetet një anomali statistikore por edhe një histori shprese që vjen nga një prej problemeve më të mëdha të infrastrukturës në këtë vend. /tesheshi.com/

Në Igbo-Ora, një qytet me rreth 200.000 banorë në jugperëndim të Nigerisë, lindin shumë më shumë binjakë se sa mesatarja globale. Që nga vitet 1970, qyteti ka tërhequr vëmendjen e botës për shkallën e jashtëzakonshme të binjakëve: afro katër herë më e lartë se mesatarja botërore.

Ndërsa në të gjithë botën lindin rreth 12 binjakë dizigotikë (jo identikë) për mijë lindjesh, në Igbo-Ora vlerësimet tregojnë rreth 45 për mijë. Shkencërisht, nuk ka ende një shpjegim përfundimtar.

Studimet kanë treguar se një lloj roli mund të luajnë faktorët gjenetikë brenda grupeve etnolinguistike Yoruba dhe, në masë më të vogël, Hausa. Përqendrimi i martesave brenda komunitetit mund të ketë favorizuar trashëgiminë e këtyre tipareve me kalimin e kohës.

Binjakët dizigotikë janë ata që kontribuojnë kryesisht në fenomenin e Igbo-Orës, ndërsa binjakët monozigotë – ata të lindur nga një vezë e vetme – ndjekin shkallën mesatare globale.

Objekt studimi kanë qenë edhe faktorët mjedisorë dhe dieta. Ushqime tradicionale si àmàla nga manioku, supa me gjethe bamjeje dhe patate e bardhë e ëmbël mund të kenë një ndikim epigjenetik, duke modifikuar shprehjen e gjeneve.

Por nuk ka prova të qarta se këto janë shkaku i drejtpërdrejtë i lindjes së kaq shumë binjakëve. Megjithatë, shumë banorë e lidhin fenomenin me zakonet ushqimore dhe mikronutrientët e pranishëm në ushqimet lokale, duke i parë si pjesë të traditës.

Kultura Yoruba i sheh binjakët si bekim hyjnor dhe shenjë fatlume, që sjell mbrojtje dhe zhvillim. Në Igbo-Ora, martesa në një familje që ka binjakë konsiderohet me fat.

Binjakët janë të përfaqësuar edhe në artet figurative, me statuja druri të quajtura ìbejì, krijuar për të ruajtur shpirtin e binjakëve të ndjerë dhe për të mbrojtur familjen.

Tradita e ìbejì vazhdon edhe sot, edhe pse më pak e përhapur se dikur, dhe është ekspozuar në muze ndërkombëtarë. Qyteti e nderon këtë fenomen unik çdo vit me një festival, ku marrin pjesë binjakë nga e gjithë bota.

Një statujë qendrore e një nëne që mban binjakë përkujton këtë veçanti kulturore dhe biologjike të Igbo-Orës. Megjithëse shkenca nuk ka një përgjigje përfundimtare, Igbo-Ora është bërë një simbol global i misterit dhe mrekullisë së lindjeve binjake. /tesheshi.com/