Mësimi moral i sotëm

Autor: Mustafa Cerić

Në çfarë mbështetesh?
Një thënie e urtë thotë:

“Kush mbështetet te njerëzit, do të lodhet; kush mbështetet te pasuria, do të vuajë nga mungesa; kush mbështetet në dijen e vet, do ta humbasë rrugën; kush mbështetet në pushtetin e vet, do të poshtërohet. Ndërsa kush mbështetet tek All-llahu, nuk do të mbetet pa përkrahje as në lodhje, as në skamje, as përballë lajthitjes dhe as përballë poshtërimit.”

Kuptimi i kësaj thënieje, të cilën duhet ta kuptojmë me zemër, por edhe me gjykim të kthjellët. Sepse edhe besimtari lodhet, varfërohet, gabon, edhe besimtarit njerëzit i bëjnë padrejtësi. Mbështetja tek All-llahu nuk nënkupton jetë pa sprova, por se sprova nuk e ka fjalën e fundit për kuptimin e jetës së tij.

Njeriu ka nevojë për njerëz, mjete për jetesë, dituri dhe rend shoqëror të rregulluar. Por asnjëra prej këtyre të mirave nuk mund ta mbajë peshën e besimit tonë të pakushtëzuar. Gjithçka që është e ndryshueshme mund të na shërbejë, por nuk mund të na mbrojë përfundimisht nga frika e ndryshimit.

Kush mbështetet te njerëzit, do të lodhet.

Është mirë t’u besosh njerëzve, sepse pa besim nuk ka familje, miqësi apo shoqëri. Por është e lodhshme ta lidhësh vlerën dhe paqen tënde me miratimin e tyre. Edhe ata që na duan kanë kufizime; prandaj duaji, pranoje ndihmën e tyre dhe ji mirënjohës, por mos kërko prej tyre të jenë të pagabueshëm.

Kush mbështetet te pasuria, do të vuajë nga mungesa.

Ka skamje të dorës së zbrazët dhe skamje të zemrës së trazuar. E para kërkon ndihmën tonë; e dyta kërkon ta rishqyrtojmë se çfarë na mjafton. Dikush ka pak dhe është i qetë, ndërsa dikush ka shumë, por çdo fitim ia shton frikën se ende nuk ka mjaftueshëm.

Paraja mund ta paguajë shtratin, por nuk mund ta urdhërojë gjumin. Mund ta lehtësojë mjekimin, por nuk mund ta premtojë shërimin. Mund të tërheqë shoqëri, por nuk mund ta blejë sinqeritetin.

Puno dhe fito me ndershmëri, kujdesu për familjen dhe ndihmoje nevojtarin. Pasuria nuk është as virtyt, as ves në vetvete; rëndësi ka si fitohet, për çfarë shërben dhe çfarë i bën zemrës. Ajo bëhet bekim kur ua lehtëson të tjerëve hallin, e barrë kur na bën më pak njerëzorë.

Kush mbështetet në dijen e vet, do ta humbasë rrugën.

Këtu nuk bëhet fjalë për dënimin e dijes, por për rrezikun e vetëkënaqësisë.

Dija është një e mirë e madhe, por vetëkënaqësia mund ta bëjë njeriun të pushojë së mësuari, ta mbrojë gabimin me fjalë të ditura dhe ta ngatërrojë aftësinë për të argumentuar me dashurinë për të vërtetën. Rreziku nis kur bëhet më e rëndësishme të kemi të drejtë sesa të mësojmë çfarë është e drejtë.

Prandaj dituria e vërtetë sjell përulësi: gatishmërinë për të verifikuar, për të dëgjuar dhe për ta pranuar kufirin e të kuptuarit tonë. Fjalia “nuk e di” ndonjëherë e ruan dinjitetin e dijes më shumë se një ligjërim i tërë me të cilin fshehim padijen.

Mbështetja tek All-llahu na obligon ta përdorim arsyen me ndërgjegje. Të mos i shërbehemi së vërtetës për hir të reputacionit tonë, por të jemi të gatshëm ta vëmë reputacionin tonë në rrezik për hir të së vërtetës.

Kush mbështetet në pushtetin e vet, do të poshtërohet.

Pushteti është sprovë, sepse lehtë i krijon njeriut përshtypjen se i përket edhe ajo që vetëm përkohësisht i është besuar.

Rreth pozitës mblidhen njerëz, hapen dyer dhe vijnë lavdërime, por jo çdo nderim është i sinqertë. Prandaj, ai që ka pushtet duhet të pyesë veten nëse bashkëpunëtori guxon t’ia thotë të vërtetën dhe nëse më i dobëti mund ta kërkojë të drejtën pa frikë.

Ai që pushtetin e kupton si amanet lë pas një rend më të drejtë dhe njerëz më të aftë. Pozita ka afat, por pasojat e veprimeve tona jetojnë më gjatë se ajo.

Ndërsa kush mbështetet tek All-llahu…

…ka kujt t’ia kthejë zemrën kur zhgënjimi ia copëton.

Një mbështetje të tillë e quajmë tevekkul (mbështetja All-llahut): të bëjmë atë për të cilën jemi përgjegjës, t’i përdorim mjetet që kemi në dispozicion dhe ta pranojmë se përfundimi nuk është plotësisht në duart tona.

Tevekkuli shkon krahas punës, mësimit, këshillimit, mjekimit dhe ndreqjes së gabimeve. Ai na mëson të përpiqemi pa mendjemadhësinë se kontrollojmë gjithçka dhe ta përballojmë humbjen pa e quajtur të kotë çdo përpjekje. Besimi nuk kërkon të shtiremi të paprekshëm, por të kthehemi nga cenueshmëria te përgjegjësia dhe shpresa.

Prandaj mësimi moral i sotëm është i thjeshtë, por kërkues:

Mos kërko nga e përkohshmja të të garantojë siguri të përhershme.

Ji besnik ndaj njerëzve, por lër vend për dobësitë e tyre. Fito pasuri, por ruaje lirinë për ta ndarë atë. Shtoje dijen, por kultivo gatishmërinë për t’u korrigjuar. Pranoje përgjegjësinë, por kujto se do të japësh llogari për mënyrën si e ke bartur.

Dhe çdo ditë bëj një të mirë që nuk do të varet nga lavdërimi, prano një të vërtetë që nuk do t’i shërbejë krenarisë sate dhe hidh një hap që e di se është i drejtë, edhe nëse ende nuk ia sheh frytin.

O All-llah i Mëshirshëm, na dhuro zemër që mbështetet te Ti dhe duar që punojnë me ndërgjegje. Na ruaj nga zhgënjimi që shndërrohet në urrejtje ndaj njerëzve, nga lakmia që fshihet pas frikës së varfërisë, nga mendjemadhësia që paraqitet si dije dhe nga arbitrariteti që fshihet pas përgjegjësisë.

Kur kemi, na mëso të ndajmë. Kur dimë, na mëso të dëgjojmë. Kur vendosim, na bëj të drejtë. Kur pengohemi, na jep forcë ta pranojmë dhe të ngrihemi.

Le të jetë mbështetja jonë te Ti burim guximi për t’i përmbushur detyrimet tona dhe qetësie përballë asaj që nuk është në fuqinë tonë. Amin!

Përshtatje: Redaksia