Instrumenti që shfrytëzohej për t’i mbajtur peng votuesit / VLEN garanton: Kontratat në vepër do t’i kthejmë në vendime pune!

EDITORIAL

Për mijëra të angazhuar në institucionet publike, kontratat në vepër kanë qenë për vite me radhë simbol i pasigurisë dhe pritjes për një vend pune të qëndrueshëm. Përtej aspektit administrativ, kjo çështje ka marrë edhe dimension politik, pasi punësimi në institucionet publike ka qenë një nga temat më të ndjeshme në raportin mes partive politike dhe qytetarëve, veçanërisht gjatë fushatave zgjedhore.

Tashmë, VLEN-i pretendon se po hap rrugën për zgjidhjen e këtij problemi përmes një propozimligji që parasheh kalimin nga angazhimi me kontrata në marrëdhënie të rregullta pune. Por, për ta kuptuar peshën e kësaj nisme, duhet parë edhe historia politike e kësaj çështjeje dhe përgjegjësia e partive që kanë qeverisur vendin ndër vite.

BDI-ja, si pjesë e pushtetit për një periudhë të gjatë, ka një përgjegjësi të veçantë politike për të dhënë llogari se pse kjo çështje nuk u zgjidh përfundimisht gjatë viteve kur kishte ndikim në institucionet shtetërore. Për një pjesë të konsiderueshme të elektoratit shqiptar, pritja për punësim të rregullt është shndërruar në një problem që ka kaluar nga një mandat qeverisës në tjetrin.

Megjithatë, përgjegjësia nuk kufizohet vetëm te partitë shqiptare. Edhe VMRO-DPMNE-ja dhe LSDM-ja, si forca që kanë udhëhequr qeveritë e vendit në periudha të ndryshme, kanë pasur mundësi të ndikojnë në politikat e punësimit publik dhe në mënyrën e trajtimit të të angazhuarve me kontrata. Për këtë arsye, çdo vlerësim serioz i problemit duhet të marrë parasysh përgjegjësinë institucionale të të gjitha subjekteve që kanë qenë në pushtet, duke dalluar periudhat dhe kompetencat konkrete të secilës.

Punësimi si instrument ndikimi politik

Një nga aspektet më problematike të kësaj çështjeje është varësia që krijohet kur një punonjës nuk e di nëse kontrata e tij do të vazhdojë muajin e ardhshëm. Në rrethana të tilla, siguria e vendit të punës mund të perceptohet jo si një e drejtë që buron nga ligji dhe kriteret profesionale, por si një mundësi që varet nga vullneti i njerëzve që ushtrojnë pushtetin.

Kjo krijon një terren ku punësimi mund të shndërrohet në mjet ndikimi politik. Kur qytetari beson se vazhdimi i kontratës ose perspektiva e punësimit varen nga raportet me një parti, krijohet rreziku që ai të ndihet i detyruar të ruajë besnikërinë politike për të mos rrezikuar ekzistencën ekonomike të familjes së tij.

Në këtë kuptim, problemi i kontratave në vepër nuk është vetëm çështje e statusit juridik të punonjësve. Ai lidhet edhe me pavarësinë e qytetarit për të votuar sipas bindjes së vet, pa presion dhe pa frikën se zgjedhja politike mund t’i kushtojë vendin e punës.

Megjithatë, për të pohuar se një parti e caktuar i ka mbajtur qëllimisht punonjësit peng për t’u marrë votën, nevojiten dëshmi konkrete. Ajo që mund të thuhet është se pasiguria e zgjatur në punësim krijon kushte që favorizojnë varësinë politike dhe ngre pikëpyetje për mënyrën se si është menaxhuar kjo çështje ndër vite.

VLEN-i përballë një prove politike

Dorëzimi i propozimligjit nga koordinatori i Grupit Parlamentar të VLEN-it mund të shënojë një hap drejt ndryshimit të kësaj praktike, nëse nisma miratohet dhe zbatohet në mënyrë efektive. Por, politikisht, kjo është edhe një provë për vetë VLEN-in: a do të arrijë ta shndërrojë një problem të trashëguar në një zgjidhje konkrete për mijëra punonjës?

Sipas njoftimit të koalicionit, kalimi në marrëdhënie të rregullta pune do të realizohet në faza, ndërsa procedura do të shoqërohet me masa mbrojtëse dhe kontroll të mjeteve financiare. Këto janë elemente të rëndësishme, por rezultati do të varet nga përmbajtja përfundimtare e ligjit, kriteret e përfshirjes dhe zbatimi i tyre pa përjashtime arbitrare.

Për VLEN-in, suksesi nuk do të matet vetëm me faktin se e ka dorëzuar propozimligjin, por me numrin e punonjësve që do të fitojnë realisht siguri në punë dhe me transparencën e procesit. Një zgjidhje e drejtë duhet të mbështetet në kritere të qarta, jo në përkatësi partiake, ndikim politik apo premtime elektorale.

Nga premtimi politik te e drejta për punë të sigurt

Për vite me radhë, partitë që kanë qeverisur vendin kanë pasur mundësi të ndërmarrin hapa për zgjidhjen e kësaj çështjeje. Fakti që ajo vazhdon të kërkojë një zgjidhje ligjore ngre pyetje të natyrshme për prioritetet e qeverive të kaluara dhe për mënyrën se si është trajtuar siguria e punonjësve në sektorin publik.

BDI-ja, VMRO-DPMNE-ja dhe LSDM-ja duhet të vlerësohen mbi bazën e vendimeve, politikave dhe mundësive që kanë pasur gjatë periudhave të tyre në pushtet. Ndërsa VLEN-i, si nismëtare e propozimligjit të prezantuar, përballet me përgjegjësinë për ta çuar procesin deri në fund.

Në thelb, kjo çështje nuk duhet të jetë betejë mes partive për merita politike, por një përpjekje për t’i dhënë fund pasigurisë së punonjësve. Vendi i punës nuk duhet të jetë mjet për të siguruar votën, por një marrëdhënie e rregulluar me ligj, ku qytetari nuk ka pse të zgjedhë mes bindjes së tij politike dhe sigurisë ekonomike të familjes.

Nëse propozimligji arrin të garantojë këtë parim në praktikë, ai mund të shënojë një kthesë të rëndësishme. Nëse mbetet vetëm në nivelin e premtimeve dhe përplasjeve politike, atëherë mijëra punonjës do të vazhdojnë të presin zgjidhjen që u është premtuar ndër vite.