Çdo i pesti qytetar i varfër!

Në periudhën e fundit, rritja e çmimeve të produkteve, rryma etj, ndikojnë direkt ndaj buxhetit familjar. Përkundër rritjes së pagës minimale dhe pagave të tjera akoma mbetet i madh hendeku midis të ardhurave dhe shpenzimeve të jetesës të ndikuar edhe nga inflacioni. Për më tepër shporta sindikale arriti mbi 1100 euro, ndërsa as dy paga minimale nuk përmbushin këtë harxhim mujor për një familje katër anëtarëshe. Më e goditur ndaj shtrenjtimeve është shtresa më e varfër e popullatës.

Nga ana tjetër, çdo i pesti qytetar jeton me të ardhura nën kufirin e varfërisë, dhe çdo e dyta familje e tillë përballet me sfida serioze ekzistenciale. Këtë e tregojnë analizat e Entit Shtetëror të Statistikave, i cili kohët e fundit publikoi të ashtuquajturit tregues Laeken për vitin 2024. Ato tregojnë se shkalla e varfërisë në Maqedoni është 21.9 për qind. Sipas llogaritjeve zyrtare, pragu i varfërisë për një familje me një anëtar është 178,286 denarë në vit. Për një familje me katër anëtarë, të përbërë nga dy të rritur dhe dy fëmijë nën 14 vjeç, pragu është vendosur në 374,400 denarë në vit. Të dhënat statistikore tregojnë më tej se pa transfertat sociale dhe pensionet, shkalla e varfërisë do të arrinte në 39.4 për qind, gjë që nxjerr në pah rolin kyç të mbështetjes shtetërore në parandalimin e thellimit të varfërisë.

SITUATA MË E PAFAVORSHME

Situata është më e pafavorshme për familjet e mëdha dhe prindërit beqarë. Në familjet me dy të rritur dhe tre ose më shumë fëmijë në varësi, shkalla e varfërisë arrin në 54.8 për qind, që do të thotë se çdo familje e tillë e dytë përballet me sfida serioze ekzistenciale. Situata është e ngjashme edhe tek prindërit beqarë, ku 45.8 për qind jetojnë në varfëri, duke treguar një problem sistemik me sigurinë financiare të kësaj kategorie të cenueshme qytetarësh. Të papunët dhe fëmijët janë në rrezikun më të lartë të varfërisë.

Analiza sipas aktivitetit ekonomik tregon se të papunët janë më të ekspozuarit ndaj varfërisë, me një shkallë prej 45.7 për qind. Ndër të punësuarit, kjo përqindje është dukshëm më e ulët, në 7.9 për qind, ndërsa ndër pensionistët, varfëria është e pranishme në 12 për qind. Sa i përket moshës, fëmijët dhe të rinjtë nën 17 vjeç janë më të rrezikuarit, me një shkallë varfërie prej 29.5 për qind. Ndër popullsinë e moshuar mbi 65 vjeç, kjo përqindje është 20.1 për qind. Sipas të dhënave të vitit të kaluar, çdo fëmijë i tretë në Maqedoni jeton në varfëri. Sipas të dhënave nga Enti Shtetëror i Statistikave, mbi 120,000 fëmijë në vend, ose 32.8 për qind e të gjithë fëmijëve, jetojnë nën vijën kombëtare të varfërisë. Shkalla e varfërisë tek fëmijët është 50 për qind më e lartë se tek popullata e rritur (22 për qind) dhe është rritur nga 28 për qind në vitin 2015 në 32.8 për qind në vitin 2021, duke treguar se fëmijët po lihen jashtë zhvillimit ekonomik të vendit.

Sindikatat kanë dalë me kërkesë për rritjen e rritjes – minimumi i pagës do të arrijë deri në 600 euro (37.000 denarë), me arsyetimin se shpenzimet për jetën për një kohë të gjatë janë shumë të larta. Nga ana tjetër , punëdhënësit theksojnë rritjen e shpenzimeve për bizneset dhe sugjerojnë se për një rritje e konsiderueshme përtej zgjidhjes ligjore mund të pakësojë vendet e punës si dhe të kryejë presion mbi inflacionin. Sindikatat komentuan i edhe të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikës, sipas të cilave në vitin 2024, shkalla e varfërisë në Republikën e Maqedonisë së Veriut ishte 21.9%. E analizuar sipas llojit të familjes, shkalla e varfërisë së familjeve të përbëra nga dy të rritur me dy fëmijë në varësi ishte 17.1%, me të ardhura vjetore ekuivalente prej 374,400 denarë. “Pragu i varfërisë është vendosur në 374,400 denarë në vit, ose rreth 6,100 euro në vit. Kjo do të thotë që një familje me katër anëtarë duhet të ketë të paktën 31,200 denarë në muaj për të mos u konsideruar e varfër. Qeveria beson se paga minimale duhet të përshtatet vetëm me rreth 25 euro dhe të jetë rreth 26,000 denarë ose 5,200 denarë nën pragun e varfërisë. Ata duan që punëtorët të shkojnë në punë dhe të jenë të varfër”, reagon LSM.

Rritja e pagës minimale në Maqedoni bëhet automatikisht çdo vit në muajin mars sipas metodologjisë ligjore, e cila merr parasysh dy faktorë kryesorë të vitit paraprak: Gjysmën e rritjes së pagës mesatare në shtet dhe Gjysmën e rritjes së indeksit të kostos së jetesës (inflacionit).

Megjithëse sindikatat kërkuan me ngulm një rritje më të madhe ad-hoc , qeveria dhe Ministria e Ekonomisë dhe Punës vendosën t’i përmbahen llogaritjes së rregullt ligjore, me arsyetimin se një rritje e parakohshme apo e dhunshme jashtë kësaj kornize do të rrezikonte nxitjen e serishme të inflacionit dhe do të rëndonte sektorin e biznesit.

Ekspertët paralajmërojnë se ka sektorë që do ta kenë të vështirë të përballojnë një rritje të pagës minimale, duke përfshirë bujqësinë, tekstilin, industrinë e prodhimit të këpucëve dhe një numër të madh zejtarie. Kjo mund të rezultojë në rezultate të padëshirueshme, dhe tashmë të dukshme: nën presionin e kostove në rritje, disa mund të fillojnë të pushojnë nga puna punëtorët, ose një pjesë e pagës mund të paguhet “me para të gatshme”, gjë që do të “investojë” pjesën më të madhe të saj në ekonominë gri.

TË DHËNA ALARMUESE NGA BAROMETRI EVROPIAN I VARFËRISË

Gati se gjysma e evropianëve thonë se buxhetet e tyre janë tkurrur ndjeshëm në tre vitet e fundit, tregon një anketë e kohëve të fundit. Rritja e çmimeve ka lënë pothuajse një të tretën e evropianëve në një situatë të pasigurt financiare, zbuloi anketa. Barometri i dytë Evropian i Varfërisë dhe Pasigurisë shqyrtoi aftësinë e qytetarëve evropianë për të blerë nevojat themelore dhe tregoi se fuqia blerëse ka rënë gjatë tre viteve të fundit. Si rezultat, shumë prej tyre po anashkalojnë vaktet dhe po marrin vendime të vështira financiare.

Nga 10,000 të anketuar nga IPSOS për organizatën humanitare franceze Secours Populaire, 29% thanë se ishin në një situatë financiare “të pasigurt” dhe se çdo shpenzim i paplanifikuar mund t’i rrezikonte më tej. Pothuajse çdo evropian i dytë beson se ka një probabilitet të lartë që të bjerë në vështirësi financiare në muajt në vijim për shkak të rritjes së çmimeve dhe pagave relativisht të pandryshuara. Sipas të dhënave të Eurostat, shkalla e rrezikut nga varfëria në Bashkimin Evropian në vitin 2021 ishte 17%.

Vetëm 15% e të anketuarve thanë se ndiheshin të sigurt financiarisht dhe nuk kishin pse të shqetësoheshin për shpenzimet e tyre të përditshme, raportoi Euronews. Shumica dërrmuese e evropianëve tashmë kanë dashur të bëjnë kompromise për shkak të situatës së tyre të dobët financiare, tregojnë studimet.

Inflacioni i lartë në pothuajse të gjithë sektorët ka çuar në vendime të vështira. Pothuajse një në tre evropianë thanë se kishin anashkaluar një vakt të paktën një herë sepse nuk kishin para të mjaftueshme, me Greqinë dhe Moldavinë veçanërisht të prekura. Përjashtime të tjera përfshijnë mosndezjen e ngrohjes, marrjen hua të parave dhe shtyrjen e trajtimit për shkak të kostove të larta. Rritja e çmimeve të ushqimeve ka ndryshuar ndjeshëm zakonet e të ngrënit të njerëzve – nga blerja vetëm e produkteve me zbritje deri te mbështetja te mensat e të varfërve dhe organizatat humanitare. Plot 38% e të anketuarve pranuan se nuk mund të hanin më rregullisht tre vakte në ditë, ndërsa 42% thanë se nuk e kishin anashkaluar kurrë mëngjesin, drekën ose darkën për shkak të mungesës së parave.

Inflacioni në Evropë arriti nivele rekord në vitin 2022, kryesisht për shkak të një rritjeje të madhe të çmimit të banesave, ujit, gazit dhe shpenzimeve të tjera të jetesës, të cilat u rritën me një mesatare prej 18% gjatë një viti. Shumë evropianë jo vetëm që e vlerësojnë situatën e tyre financiare si shumë të vështirë, por thonë gjithashtu se mezi po ia dalin të përballojnë rritjen e vazhdueshme të kostove. Më shumë se gjysma e të anketuarve në shumicën e vendeve thanë se ishin të shqetësuar se si do të përballonin inflacionin, veçanërisht për shkak të rritjes së çmimeve të ushqimit, energjisë dhe shpenzimeve të tjera të përditshme. Sipas anketës, 62% e qytetarëve janë më të shqetësuar për çmimet e larta të ushqimeve, ndërsa 59% kanë frikë nga shpenzimet e paplanifikuara dhe rritja e çmimeve të energjisë. (koha.mk)