Perandori i Japonisë: jeta brenda institucionit më të vjetër në vazhdim në botë

Me rrënjë që, sipas legjendës, datojnë që nga perëndesha e diellit Amaterasu dhe perandori i parë Jinmu, dinastia filloi në vitin 660 para Krishtit, duke e bërë atë monarkinë më jetëgjatë në botë. Qoftë si fakt historik apo si mit kombëtar, kjo datë është një themel i palëkundur i identitetit japonez.

Nëse imagjinoni se familja perandorake e Japonisë gëzon privilegje të afta të nxisin tendenca arrogante brenda saj, do të bënit mirë ta rimendonit. Në sfondin e traditës së strukturuar japoneze të gjatë, e cila udhëton deri në ditët e sotme, qëndron një jetë e përditshme asketike, e përcaktuar në mënyrë strikte.

Monarkia trashëgimore më jetëgjatë në botë

Sot, Perandori Naruhito është në fron. Një monark i qetë dhe i përmbajtur me studime në Oksford. Ngjitja e tij në fron në vitin 2019 pasoi abdikimin jashtëzakonisht të rrallë të babait të tij, Akihito. Ky i fundit, nga respekti për detyrën ndaj popullit të tij, zgjodhi të tërhiqej nga detyrat e tij, duke përmendur moshën dhe shëndetin e tij të përkeqësuar. Ngjarja u paraqit nga media si e paprecedentë. Ishte hera e parë që familja perandorake e vendit kishte treguar një dimension njerëzor ndaj një institucioni që dukej krejtësisht i paarritshëm. Edhe pse historia e familjes ka edhe dimensionin e saj mitik, jeta e saj e përditshme është një ritual i disiplinuar ku përjashtimet nuk ekzistojnë.

 Çdo aspekt i jetës së perandorit mbikëqyret nga Agjencia e Familjes Perandorake. Një aparat shtetëror që kontrollon plotësisht orarin, imazhin publik dhe kufijtë e jetës së tij personale, duke vendosur kufizime, përjashtime dhe pajtueshmëri të rreptë me rregullat e institucionit.

Dita në Pallatin Perandorak në Tokio fillon herët – rreth orës 6:30 deri në 7:00 të mëngjesit. Zgjimi nuk është vetëm një moment personal, por fillimi i një dite të strukturuar në mënyrë strikte. Orët e para kalohen duke lexuar dokumente zyrtare, njoftime nga qeveria dhe duke u përgatitur për detyrat e ditës. Pastaj vijnë seancat dëgjimore të mëngjesit: takime me zyrtarë, ambasadorë dhe ekspertë. Perandori nuk shpreh një mendim politik, por ai dëgjon, informohet dhe miraton zyrtarisht vendimet. Çdo minutë e kohës së tij regjistrohet. Nuk ka vend për spontanitet.

Diku, midis dokumenteve dhe ritualeve, ka momente të pakta të kohës personale. Naruhito i drejtohet muzikës – ai luan violë – ose kthehet në studimet e tij për ujin. Ndoshta është “arratisja” e tij më personale: një kujtesë e heshtur se pas institucionit fshihet një njeri me interesa dhe një botë të brendshme. Pasditja është e thjeshtë, pothuajse ceremoniale. Pasditja vazhdon me përgatitje për paraqitje publike, prova protokollare dhe takime që shpesh nuk bëhen kurrë publike.

Prona e shtëpisë perandorake i përket shtetit

Ndryshe nga monarkitë e tjera, Familja Perandorake Japoneze nuk zotëron pronë personale në kuptimin konvencional. Pas Luftës së Dytë Botërore, baza e saj financiare u zvogëlua në mënyrë drastike dhe kaloi nën kontrollin e shtetit. Pallatet, thesaret ceremoniale dhe vetë ekzistenca e saj financohen nga shteti, pa pasur anëtarët e saj mundësinë e shfrytëzimit komercial ose menaxhimit privat të kësaj pasurie. Me fjalë të tjera, kjo është një familje e rrethuar nga luksi historik dhe simbolik pa u përkitur atyre në të vërtetë.

Perandori japonez nuk ka privilegjin ose të drejtën e mospajtimit. Që nga viti 1947, Kushtetuta e ka përcaktuar atë ekskluzivisht si një simbol, pa një zë politik. Perandori, në një farë mënyre, “i padukshëm” nuk e ngre zërin, nuk mban qëndrim, nuk komenton. Edhe buzëqeshja e perandorit japonez i nënshtrohet rregullave. Nuk është spontane, nuk është personale. Është e lehtë, e përmbajtur, pothuajse e koreografuar. Shfaqet kur është e nevojshme, në festat kombëtare, në paraqitjet publike, në vizitat me një ngarkesë të fortë emocionale. Ai nuk shpëton kurrë, nuk qesh kurrë spontanisht. Sepse në Japoni, edhe buzëqeshja e perandorit nuk i përket plotësisht.

Daljet publike perandorake janë të rralla dhe të kufizuara. Viti i Ri dhe ditëlindja e perandorit janë pothuajse të vetmet mundësi për kontakt të drejtpërdrejtë me publikun. Pas xhamit antiplumb, familja përshëndet njerëzit e saj. Është një imazh që balancon midis intimitetit dhe distancës. E megjithatë, sado i rreptë të jetë institucioni, pyetja më e madhe që e ndjek sot është thellësisht moderne: kush mund ta vazhdojë atë?

Trashëgimia e fronit japonez

Sipas ligjit aktual, froni mund t’i kalojë vetëm një trashëgimtari mashkull në linjën perandorake. Edhe pse ka pasur gra që janë ngjitur në fron në historinë e Japonisë, kjo nuk lejohet sot. Rezultati është një familje që po zvogëlohet vazhdimisht, pasi gratë që martohen jashtë familjes humbasin titullin e tyre.

Shembulli më i habitshëm është ai i Princeshës Mako, e cila në vitin 2021 hoqi dorë nga statusi i saj perandorak për t’u martuar me një person të thjeshtë. Vendimi i saj nuk ishte vetëm personal, ishte një sfidë e heshtur ndaj një institucioni që mbetet thellësisht i përkushtuar ndaj traditave të tij. Kështu, e ardhmja e familjes perandorake japoneze duket se balancohet në një vijë të hollë: midis historisë dhe ndryshimit, midis detyrës dhe nevojës njerëzore.

Sepse, në fund të fundit, pavarësisht se sa e palëvizshme mund të duket në kohë, familja perandorake jeton, çdo ditë, në një botë në ndryshim. Dhe në një moment, ajo mund të ketë nevojë të lidhet me të – edhe nëse me butësi japoneze.