Konflikti në Lindjen e Mesme rrezikon tregjet energjetike, nafta mund të kapërcejë 100 dollarë për fuçi

Përshkallëzimi i tensioneve mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit ka shkaktuar lëkundje në tregjet ndërkombëtare të naftës, duke rritur shqetësimet për një rritje të shpejtë të çmimeve të energjisë në nivel global.

Megjithëse Irani kontribuon vetëm me rreth 3–4 për qind në prodhimin botëror të naftës, rëndësia e tij lidhet kryesisht me pozicionin strategjik pranë Ngushticës së Hormuzit – korridori më i rëndësishëm detar për transportin e naftës në botë. Përmes kësaj rruge kalon afërsisht një e pesta e konsumit global të naftës.

Ekspertët paralajmërojnë se çdo ndërprerje serioze e qarkullimit në këtë zonë mund të shtyjë çmimin e naftës mbi kufirin simbolik prej 100 dollarësh për fuçi, duke ushtruar presion shtesë mbi ekonominë botërore dhe duke rritur inflacionin.

Sipas analistit William Jackson nga “Capital Economics”, nëse konflikti ndikon drejtpërdrejt në furnizim – qoftë përmes reduktimit të eksporteve iraniane apo përmes pengimit të trafikut në Ngushticën e Hormuzit – tregjet mund të përballen me një rritje të fortë të çmimeve.

Aktualisht, Irani prodhon rreth 3.3 milionë fuçi naftë në ditë dhe renditet si prodhuesi i katërt më i madh brenda OPEC-ut. Vendi zotëron rreth 12 për qind të rezervave globale, por kapaciteti i prodhimit është kufizuar për vite me radhë nga sanksionet ndërkombëtare dhe mungesa e investimeve.

Megjithatë, eksportet iraniane nuk janë ndalur plotësisht. Pjesa më e madhe e naftës së tij – rreth 90 për qind – shkon drejt Kinës. Pikërisht kërkesa kineze ka ndihmuar Iranin të rrisë prodhimin me afro një milion fuçi në ditë gjatë periudhës 2020–2023, sipas Deutsche Welle.

Ngushtica e Hormuzit lidh Gjirin Persik me oqeanin dhe shërben si rrugë kyçe për eksportet e naftës nga Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Iraku. Rreth 20 për qind e konsumit global dhe pothuajse një e treta e tregtisë detare të naftës bruto kalojnë nëpër këtë pikë strategjike.

Edhe pse Irani ka kërcënuar shpesh me mbylljen e ngushticës, një veprim i tillë nuk është realizuar kurrë, pasi do të dëmtonte edhe eksportet e veta dhe do të sillte reagim të ashpër ndërkombëtar.

Megjithatë, për shkak të situatës së sigurisë, disa kompani transporti dhe tregtarë tashmë po shmangin këtë rrugë. Analistët paralajmërojnë se një ndërprerje e plotë mund të ndikojë furnizimin global deri në 15 milionë fuçi në ditë, ndërsa edhe alternativat do të linin mungesa të konsiderueshme në treg.

Sipas kompanisë analitike “Rystad Energy”, ndikimi në treg mbetet pothuajse i njëjtë, pavarësisht nëse ngushtica mbyllet zyrtarisht apo transportuesit e shmangin për arsye sigurie.

A mund të ndërhyjë OPEC+?

OPEC+ ka paralajmëruar rritje më të madhe se sa pritej të prodhimit të naftës, një hap që zakonisht ndihmon në uljen e çmimeve. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se nëse transporti përmes Hormuzit mbetet i kufizuar, prodhimi shtesë nuk do të ketë ndikim të madh.

Arabia Saudite tashmë ka shtuar eksportet në përpjekje për të stabilizuar tregun, por specialistët theksojnë se këto masa mund të japin vetëm efekt afatshkurtër.

Pasojat për ekonominë botërore

Rritja e çmimeve të naftës reflektohet drejtpërdrejt në inflacion dhe në rritjen e kostove të prodhimit global. Sipas ekonomistëve, një rritje prej 5 për qind e çmimit të naftës zakonisht shton inflacionin me rreth 0.1 pikë përqindjeje në ekonomitë e mëdha.

Nëse nafta Brent arrin nivelin 100 dollarë për fuçi, inflacioni global mund të rritet edhe me 0.6–0.7 pikë përqindjeje shtesë, duke e bërë më të vështirë kontrollin e çmimeve nga bankat qendrore.

Në thelb, zhvillimet ekonomike globale në javët e ardhshme do të varen nga rrjedha e konfliktit dhe nga fakti nëse një nga arteriet më të rëndësishme energjetike të botës do të mbetet funksionale.