“Desaparecidos” në Argjentinë: një plagë që nuk po mbyllet

Më 24 mars 1976, një grusht shteti ushtarak shënoi fillimin e një prej periudhave më të errëta në historinë e Argjentinës.

Një juntë e përbërë fillimisht nga tre komandantë të forcave të armatosura, dhe më pas e drejtuar nga gjenerali Jorge Rafael Videla, mori pushtetin dhe nisi një fushatë të ashpër represioni kundër çdo forme opozite.

Në vitet që pasuan, mijëra qytetarë u zhdukën pa lënë gjurmë. Ata u bënë të njohur si desaparecidos – të zhdukurit. Numri i saktë nuk është përcaktuar kurrë, por shpesh përmendet shifra simbolike prej 30 mijë vetësh.

Shumica u rrëmbyen nga forca ushtarake ose paraushtarake, shpesh në mes të ditës, në shtëpi, në rrugë apo në vende publike, pa urdhër arresti dhe pa shpjegime.

Të arrestuarit dërgoheshin në qendra të fshehta paraburgimi të shpërndara në të gjithë vendin. Më e njohura ishte ESMA në Buenos Aires, ku mijëra persona u mbajtën në kushte çnjerëzore.

Atje, të burgosurit torturoheshin sistematikisht për të nxjerrë informacione mbi të tjerë të dyshuar. Shumë prej tyre nuk dolën kurrë të gjallë.

Një nga praktikat më makabre të regjimit ishin të ashtuquajturat “fluturime të vdekjes”. Të burgosurit, shpesh të droguar dhe të lidhur, ngarkoheshin në aeroplanë ushtarakë dhe hidheshin në oqean ose në lumin Rio de la Plata.

Në këtë mënyrë, regjimi synonte të fshihte çdo provë të krimeve të tij. Trupat shpesh nuk u gjetën kurrë, duke i lënë familjet pa përgjigje dhe pa mundësi për t’i varrosur të dashurit e tyre.

Regjimi përdori zhdukjet si një mjet terrori. Mungesa e informacionit mbi fatin e viktimave krijonte frikë të vazhdueshme në shoqëri dhe pengonte organizimin e rezistencës.

Megjithatë, familjarët nuk heshtën. Një nga simbolet më të fuqishme të rezistencës u bë lëvizja e Nënave të Plaza de Mayo, të cilat marshonin çdo javë në Buenos Aires duke kërkuar të vërtetën për fëmijët e tyre.

Krimet nuk kursyen as më të pambrojturit. Disa gra shtatzëna lindën në burgje sekrete dhe foshnjat e tyre u morën nga regjimi. Fëmijët u adoptuan nga familje të lidhura me pushtetin dhe u rritën pa ditur identitetin e tyre të vërtetë.

Deri më sot, dhjetëra prej tyre kanë zbuluar origjinën e tyre përmes hetimeve të gjata dhe analizave gjenetike. Diktatura përfundoi në vitin 1983, pas humbjes së besimit publik dhe presionit ndërkombëtar.

Dy vjet më vonë nisën gjyqet historike ndaj drejtuesve të juntës. Videla dhe figura të tjera kryesore u dënuan me burgim të përjetshëm, megjithëse procesi i drejtësisë u ndërpre për një periudhë nga ligje amnistie dhe tensione politike.

Vetëm në vitet 2000, hetimet rifilluan me intensitet, duke çuar në dënime të reja për krimet e kryera gjatë diktaturës. Megjithatë, shumë përgjegjës nuk u përballën kurrë me drejtësinë.

Sot, vendet e dikurshme të torturës, si ESMA, janë kthyer në muze dhe qendra kujtese. Çdo vit, më 24 mars, Argjentina përkujton viktimat e diktaturës dhe riafirmon angazhimin për të mos harruar.

Por debati mbi numrin e të zhdukurve dhe interpretimin e asaj periudhe mbetet i gjallë, duke treguar se plagët e së kaluarës ende nuk janë shëruar plotësisht. /tesheshi.com/