Babai i kapitalizmit japonez: lloji i njeriut që i mungon dhe i duhet Shqipërisë

Bizneset me bazë në Japoni, veçanërisht në sektorët e industrisë së rëndë dhe teknologjisë, tani janë ndër më të vlefshmet dhe fitimprurëset në botë. Gjatë një shekulli e gjysmë të kaluar, Japonia është transformuar nga një ekonomi bujqësore e prapambetur në një komb të fuqishëm industrial. Kjo në vetvete është e jashtëzakonshme, por ajo që është edhe më e pabesueshme është se i gjithë ky ndryshim i madh i detyrohet një njeriu: Eiichi Shibusawa.

Një emër krejtësisht i panjohur për ata që nuk janë marrë me ekonominë ose Japoninë. E megjithatë, Shibusawa ende përkujtohet në Japoni dhe konsiderohet “babai i kapitalizmit japonez”. Jo vetëm për inovacionet që solli në vend, por edhe sepse pati guximin t’i mbështeste ato dhe t’i impononte një sistemi që nuk donte të ndryshonte.

Shibusaëa lindi në vitin 1840, në një fshat të vogël në provincën Saitama. Ai ishte fëmija i parë i një familjeje bujqësore që kultivonte perime dhe mëndafsh. Trashëgimia e tij ishte e dhënë, por Eiichi tregoi shpirtin e tij të trazuar që në fillim – ai ishte i vetmi i ri në fshat që mësoi të lexonte dhe të shkruante dhe filloi të lexonte klasikë kinezë dhe histori japoneze. Në vitet 1860, ai u ndikua thellësisht nga lëvizja “Shono Joi”, e cila u përpoq, në emër të perandorit, të impononte izolim të plotë në Japoni dhe të dëbonte të gjithë të huajt. Ai madje planifikoi të digjte lagjen e të huajve të Yokohama-s përpara se të detyrohej të ikte në një vend tjetër për të shmangur arrestimin. Pas kësaj, sigurisht, ai i ndryshoi plotësisht pikëpamjet e tij për Perëndimin dhe atë që kishte mësuar prej tij për ta zbatuar në vendin e tij.

Ai u bashkua me shërbimin e Hitotsubashi Yoshinobu, një lord vendas, dhe automatikisht u bë një zyrtar qeveritar. Shibusawa mësoi sekretet e administratës dhe ekonomisë në zemër të pushtetit politik të Tokugawa-s. Karriera e tij në qeveri kulmoi me misionin e tij në Paris për Panairin Botëror të vitit 1867, ku qëndroi për më shumë se një vit duke studiuar sistemet financiare evropiane, rrjetet bankare dhe strukturat e biznesit.

Kontributi i Shibusawa-s në modernizimin e Japonisë

Ky udhëtim e ndryshoi atë rrënjësisht. Gjatë tij, ai preu “chonmage”-n tradicionale, gërshetin e samurait, dhe veshi veshje perëndimore, të cilat nuk i hoqi kurrë më që atëherë. Ishte një ndryshim simbolik dhe themelor në perceptimin e tij për botën. Kur u kthye në Japoni, regjimi i Tokugaëa-s tashmë kishte rënë. Shibusaëa iu bashkua qeverisë reformiste Meiji, fillimisht si kreu i Byrosë së Taksave dhe Byrosë së Reformës. Aftësia e tij për të menduar praktikisht dhe strategjikisht, madje edhe në një krizë, e bëri atë një partner të domosdoshëm për reformatorët që kërkonin ta transformonin Japoninë në një fuqi strukturore moderne.

Edhe pse shërbimi publik i Shibusawa-s ishte i shquar, thirrja e tij e vërtetë qëndronte në sektorin privat. Në vitin 1873, ai dha dorëheqjen nga qeveria për të marrë përsipër menaxhimin e Bankës së Parë Kombëtare, bankës së parë moderne të Japonisë me kapital aksionar në Japoni, e cila ishte në gjendje të lëshonte kartëmonedhat e veta. Ai nuk u kufizua vetëm në funksionimin e saj: ai e përdori bankën si bazë për themelimin e dhjetëra kooperativave dhe kompanive të tjera, duke u përfshirë aktivisht në krijimin e pothuajse 500 bizneseve në sektorin bankar, të prodhimit, industrisë, të transportit dhe financiar.

Ndryshe nga baronët e tjerë të parave, Shibusawa ishte kryesisht një moralist. I frymëzuar nga filozofia e Konfucit, ai besonte në harmoninë e moralit dhe ekonomisë, se biznesi duhet t’i shërbejë të mirës së përbashkët dhe jo thjesht akumulimit të pasurisë individuale. Kjo shpjegon pse, ndërsa ai kishte aksione në qindra kompani, kurrë nuk kërkoi të grumbullonte pushtet monopoli ose të formonte një “trust” të mbyllur të kompanive nën kontrollin e tij.

Një nga arritjet e tij më të rëndësishme ishte themelimi i Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë së Japonisë, një organizatë që bashkoi biznesmenët dhe ndihmoi në forcimin e interesave të biznesit të vendit. Si president për gati tre dekada, ai luajti një rol kyç në formësimin e një kuadri të përbashkët të praktikave të biznesit dhe në përcjelljen e nevojave të biznesit te qeveria. Shibusawa nuk e kufizoi veten vetëm te fitimet. Reputacioni i tij si filantrop pasqyrohet në përfshirjen e tij në afërsisht 600 organizata që lidhen me mirëqenien sociale, arsimin dhe përfitimin publik, duke përfshirë mbështetjen për shkollat, spitalet dhe jetimoret. Ai ishte aktiv në promovimin e arsimit të grave, duke ndihmuar në krijimin e një universiteti të posaçëm për gratë dhe mbështeti zhvillimin e institucioneve të trajnimit të biznesit.

Edhe pasi u tërhoq nga jeta aktive e biznesit, Shibusawa vazhdoi të angazhohej në shkëmbime ndërkombëtare, duke promovuar marrëdhënie të mira midis Japonisë dhe vendeve të tjera në nivel biznesi dhe qytetari. Përpjekjet e tij u quajtën kolektivisht “diplomacia e sektorit privat”, në përputhje me bindjen e tij se progresi ekonomik dhe shoqëror nuk mund të ekzistonte pa mirëkuptim dhe bashkëpunim të ndërsjelltë.

Kur Eiichi Shibusawa vdiq në vitin 1931, në moshën 91 vjeç, Japonia ishte transformuar. Udhëtimi i tij nga fushat e Saitama-s në sallat e bankave dhe ekspozitat botërore, dhe në veçanti filozofia e tij e biznesit etik dhe përgjegjësisë sociale, la një trashëgimi që nuk kufizohet vetëm në biznes, por shtrihet deri në vetë idenë e shoqërisë moderne japoneze.

Sot, fytyra e tij zbukuron kartëmonedhën e re prej 10,000 jenësh, të lëshuar në vitin 2024. Është një njohje publike jo vetëm e gjenialitetit të tij në biznes, por edhe e kontributit të tij njerëzor.

P.S.Teksa lexon mbi këtë figurë simbol të mbrothësisë ekonomike japoneze, mendon se Shqipërisë i ka munguar dhe i mungon pikërisht një gjenialitet i tillë, të cilin mund ta zotëronte një mendimtar apo strateg ekonomie, si dhe ndonjë figurë e dimensionit politik.

Ishte Edi Rama që është përpjekur t’ja mveshë vetes këtë gjenialitet, por deri më tani të vetmin e ka treguar në mbajtje pushteti e asesi në progres ekonomik e shoqëror. /tesheshi.com/