Trump si simptomë dhe si sinjal i një rendi botëror në tranzicion

Ish-ministri i Punëve të Jashtme, Bujar Osmani, ka ndarë një analizë personale mbi qasjen e presidentit amerikan Donald Trump, duke e interpretuar atë jo si devijim individual, por si reflektim të një krize më të thellë të rendit ndërkombëtar.

Shkrimi i plotë

Një pikëpamje personale për të kuptuar ndryshe qasjen e Trump-it dhe çfarë ajo na tregon për krizën e rendit ndërkombëtar.
Trump si Simptomë dhe si Sinjal i një Rendi Botëror në Tranzicion

Rendet ndërkombëtare nuk shemben brenda natës. Ato degradojnë.

Degradojnë në heshtje, përmes vetëkënaqësisë, përfitimit pa kontribut, lodhjes morale dhe erozionit të ngadaltë të vetë arsyeve që dikur e justifikonin atë rend.

Me kalimin e dekadave, institucionet vazhdojnë të funksionojnë mekanikisht, ndërsa publiku bëhet gjithnjë e më i frustruar, pritshmëritë rriten dhe udhëheqësit shndërrohen në kujdestarë të një sistemi të cilin nuk e besojnë më plotësisht.
Historia sugjeron se rendet botërore janë ciklike. Ato lindin nga një çarje e madhe, stabilizohen përmes rregullave, legjitimohen nga progresi dhe, në fund, dobësohen nga inercioni.

Kur ky inercion bëhet dominues, ndryshimi rrallë vjen përmes reformave të buta. Ai vjen përmes shokut.
Ky është konteksti në të cilin duhet analizuar sjellja e fundit e Presidentit Trump jo thjesht si një devijim personaliteti, por si një teknikë menaxhimi që vepron brenda një rendi botëror në fazën e tij të vonë.

Trump nuk po përpiqet ta ruajë sistemin ekzistues ndërkombëtar ashtu siç është. As nuk po përpiqet ta shkatërrojë hapur atë. Ajo që duket se po bën, është diçka më jokonvencionale: po bën një çrregullim të kontrolluar për të detyruar adaptimin, përpara se të bëhet e pashmangshme një çarje katastrofike.

Në një sistem ku diplomacia tradicionale është bërë e ngadaltë, rituale dhe joefektive, ai zgjedh provokimin përpara bindjes.
Ai hedh “bombën” retorikisht, politikisht, jo për të vrarë, por për të detyruar lëvizjen.
Merrni NATO-n. Për vite me radhë, aleanca vuante nga një pabarazi strukturore: mbingarkesë amerikane e shoqëruar me nën-investim evropian. Kjo ishte gjerësisht e pranuar, pafundësisht e diskutuar dhe diplomatikisht e shmangur. Trump nuk e negocioi këtë problem përmes komunikatave apo shqetësimeve të formuluara me kujdes. Ai e vuri në pikëpyetje vetë parimin bazë. Ai sfidoi besueshmërinë e mbrojtjes kolektive. Ai i poshtëroi publikisht aleatët.

Metoda ishte e vrazhdë. Rezultati, megjithatë, ishte lëvizje. Shpenzimet për mbrojtjen u rritën ndjeshëm. Ajo që kishte qenë politikisht “e pamundur” u bë e pashmangshme. Jo sepse Trump i bindi udhëheqësit por sepse ai rriti koston e inercionit.
E njëjta logjikë vlen edhe për Grenlandën. Ideja e drejtpërdrejtë e përvetësimit territorial është pothuajse e parealizueshme. Ajo që ka rëndësi është efekti: papritur, Arktiku nuk është më një çështje margjinale. Korridoret strategjike, prania ushtarake dhe konkurrenca mes fuqive të mëdha në Veriun e Lartë ( High North) nuk janë më abstraksione në dokumente politike, ato janë bërë çështje urgjente të agjendës. Vëmendja është kthyer. Koordinimi është përshpejtuar. Heshtja ka përfunduar.
Kjo nuk është diplomaci siç e njohim. Është vendosje agjende përmes presionit.

Trump pranon me vetëdije të sakrifikojë imazhin e tij, të thyejë tabu dhe të pranon dëme të reputacionit të vet për të gjeneruar reagime sistemore. Ai vepron si një destabilizues brenda një sistemi që nuk i përgjigjet më presionit gradual. Duke vepruar kështu, ai nxjerr në pah një të vërtetë më të thellë: rendi ekzistues nuk është më i aftë të reformojë veten përmes rregullave të tij.
Në periudha tranzicioni mes rendeve botërore, mjetet konvencionale kanë prirje të dështojnë, sepse janë projektuar për stabilitet, jo për transformim. Mirësjellja ruan procesin, jo rezultatet. Qasja e Trump-it, për mirë apo për keq, e trajton politikën ndërkombëtare më pak si mirësjellje dhe më shumë si menaxhim krize.

Por pyetja e pakëndshme mbetet: po sikur alternativa të jetë më e keqe? Po sikur pritja për konsensus, duke u shtirur se sistemi ende funksionon, vetëm sa garanton një thyerje shumë më të dhunshme më vonë?
Trump mund të mos jetë arkitekti i një rendi të ri. Ai mund të mos e kuptojë as teorinë pas veprimeve të tij. Por ai mund të jetë duke kryer një funksion të paqëllimshëm: duke e detyruar një sistem të ngecur të përballet me realitete që ka kaluar vite duke i shmangur.

Në këtë kuptim, Trump është më pak shkaku i çrregullimit sesa simptomë e një rendi që i ka mbaruar koha dhe një sinjal se tranzicioni, në një mënyrë apo në një tjetër, ka filluar tashmë.
Pyetja e vërtetë nuk është nëse metoda e tij është elegante.
Pyetja është nëse bota ende e ka luksin e elegancës.