Pse Shqipëria e pret ende shpëtimtarin nga diaspora?

Në teatrin e lashtë grek, kur ngjarja dramatike bëhej e pazgjidhshme dhe personazhet gjendeshin në qorrsokak, një makineri ulej nga lartësitë e skenës për të sjellë një perëndi. Ky ishte Deus Ex Machina – një zgjidhje e jashtme, hyjnore, që i jepte fund kaosit me një goditje të vetme.

Sot, në skenën politike shqiptare, ky rol duket se i është faturuar (shpesh pa dëshirën e saj) studiueses së njohur të London School of Economics, Lea Ypi. Flirtimi i mediave dhe i një pjese të publikut me idenë e saj si kryeministre e ardhshme nuk ishte thjesht një lajm i radhës por simptoma e një sëmundjeje të vjetër: nevojës së dëshpëruar për një shpëtimtar që vjen nga jashtë.

Sindroma e “anijes së mbytur”

Po përse emri i një akademikeje, e cila jeton dhe vepron në një univers tjetër intelektual, shkaktoi një drithërimë shprese në Tiranë? Sepse shoqëria shqiptare ndodhet në një gjendje apatie politike. Kur besimi te institucionet vendase vdes. dhe opozita e pozita shihen si dy anët e të njëjtës monedhë të vjetëruar, sytë kthehen nga horizonti.

Diaspora, në këtë rast e mishëruar te Lea Ypi, shihet si “uji i pastër” që mund të shpëlajë llumin e tranzicionit. Ne nuk kërkojmë thjesht një politikane. Ne kërkojmë një figurë që nuk është “ndotur” nga realiteti ynë i përditshëm.

Ypi si simbol dhe jo si program

Për hir të së vërtetës, ata që e projektojnë Ypin si kryeministre, rrallëherë diskutojnë mbi idetë e saj marksiste apo kritikat e saj ndaj liberalizmit global. Atyre nuk u intereson programi i saj, por aura e saj. Ajo përfaqëson suksesin që ne nuk e arritëm dot këtu. Ajo përfaqëson integritetin intelektual që na mungon në parlament. Dhe ajo është “Shqipëria që mund të ishte”, nëse nuk do të ishte kjo që është.

Rreziku i Mesianizmit

Ky lloj mendimi është i rrezikshëm për demokracinë. Duke pritur “Mesian” (Shpëtimtarin) nga Londra, Berlini apo Uashingtoni, ne shmangim përgjegjësinë tonë si qytetarë për të ndërtuar alternativa brenda vendit.

Historia jonë është e mbushur me “shpëtimtarë” që u kthyen në zhgënjime. Ne si shqiptarë kemi prirjen t’i shndërrojmë individët në idhuj, për t’i rrëzuar pastaj me të njëjtën egërsi kur kuptojmë se as ata nuk mund ta lëvizin malin e korrupsionit me një shkop magjik.

Realiteti përkundrejt iluzionit

Në rast se Lea Ypi do të hynte vërtet në arenën politike, ajo nuk do të përballej me ide filozofike, por me makinerinë e patronazhistëve, listat e mbyllura dhe rrjetet e interesit që nuk u binden citateve të Kantit.

Prandaj përfundimi është shumë i qartë: Shqipëria nuk ka nevojë për një “Deus Ex Machina”. Ajo ka nevojë për një ndryshim sistemik që nuk varet nga një emër i vetëm. Mirëpo, për sa kohë që politika jonë mbetet një mjedis steril për mendimin e lirë, figura si Lea Ypi do të mbeten të vetmet “dritare” ku njerëzit do të projektojnë ëndrrat e tyre për një Shqipëri ndryshe.

Një ëndërr, për të cilën fatkeqësisht presim që dikush tjetër ta realizojë për ne.