Pse protestat rrëzojnë qeveri në Evropë, por shuhen shpejt në Shqipëri?

Kur fermerët francezë bllokojnë rrugët me traktorë, qeveria në Paris tërhiqet brenda javës nga nisma që kishte ndërmarrë. Kur studentët gjermanë ose punëtorët e transportit në Itali ngrihen në protestë, makineria shtetërore nxiton të ulet në tryezën e negociatave.

Në të kundërt, në Ballkan dhe veçanërisht në Shqipëri, sheshet mund të mbushen për muaj të tërë, por rezultati shpesh është një heshtje shurdhuese institucionale ose, më keq akoma, një shpërbërje graduale e frymës së revoltës. Po pse ekziston kjo asimetri e efikasitetit? Diferenca nuk qëndron te numri i njerëzve, por te mekanizmat që qëndrojnë pas tyre.

Përvetësimi i kauzës nga politika

Dallimi i parë dhe më themelor është autonomia. Në vendet e BE-së, protestat më efektive janë ato që lindin nga shoqëria civile, sindikatat e pavarura ose grupet e interesit. Ato kanë objektiva të qarta dhe nuk lejojnë që partitë politike të marrin “timonin”.

Në Shqipëri, gati çdo protestë “infektohet” menjëherë nga partitë politike. Sapo një kauzë qytetare merr ngjyrimin e një logoje partie, gjysma e popullsisë (ajo që nuk mbështet atë parti) tërhiqet. Kjo e kthen revoltën nga një mjet presioni shoqëror në një betejë banale për pushtet, duke i dhënë qeverisë mundësinë ta injorojë atë si “lojë politike”.

Patronazhizimi dhe frika për bukën e gojës

Në Evropën Perëndimore, një qytetar që del në protestë nuk rrezikon vendin e punës nëse punon në administratë apo biznes privat. Në Shqipëri, sistemi i patronazhimit është i shtrirë në çdo qelizë. Nëse del në shesh, të mbyllet dyqani, të hiqet djali nga puna ose të bllokohet leja e ndërtimit.

Ky presion ekonomik e bën protestën në Shqipëri një akt heroizmi personal, ndërsa në BE është thjesht një ushtrim i të drejtës qytetare. Kur pjesëmarrja ka kosto ekzistenciale, masa kritike e njerëzve priret të tkurret.

Mungesa e pasojave institucionale

Në një demokraci funksionale, protesta është fillimi i një procesi. Ajo pasohet nga presioni i medias së pavarur, hetimet e prokurorisë dhe më e rëndësishmja, frika e politikanëve nga vota ndëshkuese. Në Shqipëri, pushteti ka krijuar një “imunitet” ndaj turpërimit publik.

Për shkak të kontrollit mbi mediat kryesore dhe kapjes së institucioneve, qeveritë tona e kanë luksin të presin sa “të lodhen” protestuesit. Ato e dinë se pa një drejtësi të pavarur që vepron mbi denoncimet e sheshit, protesta mbetet thjesht një zhurmë akustike që nuk prodhon ndryshime reale.

Kultura e “shpëtimtarit” përkundër asaj të “llogaridhënies”

Shqiptarët shpesh protestojnë për të rrëzuar një njeri dhe për të vendosur një tjetër, duke shpresuar se “i riu” do të jetë më i mirë. Në BE, njerëzit protestojnë për të ndryshuar një ligj apo një taksë.  Ata nuk duan të rrëzojnë sistemin, por duan që sistemi të punojë për ta.

Ky fokus te produkti dhe jo te emri, e bën protestën evropiane shumë më pragmatike dhe fituese. Pra protestat në BE janë efektive, sepse ato janë pjesë e një ekosistemi ku qytetari është pronari i shtetit.

Ne në Shqipëri, sillemi ende si qiramarrës në shtëpinë tonë, duke pritur që ose pronari të tregohet i mëshirshëm, ose një pronar i ri të vijë e të na ndihmojë. Derisa protesta të zhvishet nga militantizmi dhe frika, sheshet tona do të vazhdojnë të prodhojnë fotografi të bukura, por jo histori të reja. /tesheshi.com/