Vendbanimet e paligjshme: si Izraeli po e riformëson poshtërsisht Bregun Perëndimor të pushtuar

Kabineti i sigurisë i Izraelit ka miratuar ndërtimin e 19 vendbanimeve të reja në Bregun Perëndimor të pushtuar, ndërsa qeveria e krahut të djathtë e udhëhequr nga Netanyahu kërkon të parandalojë formimin e një shteti të qëndrueshëm palestinez.

Ndërsa qeveria e Netanyahut e ka bërë aneksimin e territorit të pushtuar palestinez një përparësi, Kombet e Bashkuara kanë njoftuar se zgjerimi i vendbanimeve izraelite në vitin 2025 do të arrijë nivelin e tij më të lartë që nga viti 2017.

“Këto shifra përfaqësojnë një rritje të ndjeshme krahasuar me vitet e kaluara”, tha Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, duke vënë në dukje se në periudhën nga viti 2017 deri në vitin 2022, mesatarisht u ndërtuan 12,815 njësi banimi çdo vit.

Nën qeverinë aktuale të ekstremit të djathtë, numri i vendbanimeve dhe postave të avanuara në Bregun Perëndimor dhe Jerusalemin Lindor të pushtuar është rritur me pothuajse 50 përqind – nga 141 në vitin 2022 në 210 tani. Postat e avanuara u ndërtuan pa miratimin e qeverisë, ndërsa vendbanimet u miratuan nga qeveria izraelite.

Gati 10 përqind e popullsisë hebraike të Izraelit prej 7.7 milionë banorësh jeton në vendbanime, të cilat konsiderohen të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar.

Ku po ndërtohen vendbanimet e reja?

Vendbanimet e reja janë të shpërndara në të gjithë Bregun Perëndimor – shtëpi e më shumë se tre milionë palestinezëve – nga Jenin në veri deri në Hebron në jug.

Shumica e vendbanimeve ndodhen pranë fshatrave palestineze me popullsi të dendur të Duma, Jalud, Qusra dhe al-Lubban Asharqiya në Guvernatoratin Nablus dhe Sinjil në Guvernatoratin Ramallah dhe el-Bireh, sipas Peace Noë, një grup mbikëqyrës kundër vendbanimeve me bazë në Izrael. Vendndodhje të tjera të identifikuara nga organizata janë në Bregun Perëndimor veriperëndimor, në Guvernatoratin Salfit, pranë qyteteve palestineze Sa’ir dhe Beit Sahour, dhe zona të tjera pranë Betlehemit dhe në Guvernatoratin e Jerikosë.

Vendbanimet janë të shpërndara në të gjithë Bregun Perëndimor dhe shpesh lidhen me autostrada vetëm izraelite, ndërsa palestinezët përballen me bllokime rrugësh dhe kontrolle sigurie, duke e bërë udhëtimin e tyre të përditshëm një përvojë të tmerrshme.

Izraeli ka ndërtuar gjithashtu një Barrierë Ndarëse që shtrihet më shumë se 700 km përmes Bregut Perëndimor, duke kufizuar lëvizjen palestineze.

Sipas sistemit të dyfishtë ligjor, palestinezët gjykohen në gjykata ushtarake izraelite, ndërsa krimet e kryera nga kolonët i referohen gjykatave civile.

Miratimi i fundit izraelit përfshin gjithashtu vendbanimet e Ganimit dhe Kadimit, dy nga katër vendbanimet në Bregun Perëndimor në lindje të Jeninit që u çmontuan si pjesë e planit të tërheqjes së Izraelit në vitin 2005, një tërheqje e njëanshme e urdhëruar nga kryeministri i atëhershëm Ariel Sharon.

Pesë nga 19 vendbanimet ekzistonin tashmë, por nuk u ishte dhënë më parë status ligjor sipas ligjit izraelit, sipas një deklarate nga zyra e ministrit të Financave Bezalel Smotrich.

Izraeli kontrollon pjesën më të madhe të Bregut Perëndimor dhe Jerusalemit Lindor, territor që palestinezët e shohin si pjesë të një shteti të ardhshëm së bashku me Gazën. Izraeli pushtoi Jerusalemin Lindor, Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës në luftën e vitit 1967. Më vonë aneksoi Jerusalemin Lindor, të cilin palestinezët e shohin si kryeqytetin e tyre të ardhshëm.

Vendbanimet dhe postet izraelite janë komunitete vetëm për hebrenj të ndërtuara në tokën palestineze.

Rreth 700,000 kolonë hebrenj jetojnë në Bregun Perëndimor dhe Jerusalemin Lindor, sipas Peace Noë.

A është rritur ndërtimi i vendbanimeve në vitet e fundit?

Legalizimi i 19 vendbanimeve të reja e çon numrin e përgjithshëm të vendbanimeve të miratuara në tre vitet e fundit në 69, sipas një deklarate nga zyra e ministrit Smotrich, i cili ka qenë avokati më i zëshëm i zgjerimit të vendbanimeve.

Në maj të këtij viti, Izraeli miratoi 22 vendbanime të reja në Bregun Perëndimor, zgjerimi më i madh në dekada.

Sekretari i përgjithshëm i OKB-së ka dënuar atë që ai e përshkroi si zgjerimin “e pamëshirshëm” të vendbanimeve izraelite nga Izraeli në territorin e pushtuar palestinez. Ai “vazhdon të nxisë tensione, të pengojë aksesin e palestinezëve në tokën e tyre dhe të kërcënojë qëndrueshmërinë e një shteti palestinez plotësisht të pavarur, demokratik, të vazhdueshëm dhe sovran”, tha Guterres këtë muaj.

Palestinezët janë përballur gjithashtu me dhunë në rritje nga kolonët që nga fillimi i luftës së Izraelit në Gaza.

Sipas Zyrës së OKB-së për Koordinimin e Çështjeve Humanitare (OCHA), kolonët kanë sulmuar palestinezët gati 3,000 herë në dy vitet e fundit.

Sulmet e kolonëve shpesh përshkallëzohen gjatë vjeljes së ullinjve, e cila zhvillohet nga shtatori në nëntor, një kohë jetësore e vitit që siguron një burim kyç/të vetëm të ardhurash për shumë familje palestineze.

Kolonët shpesh janë të armatosur dhe shpesh shoqërohen ose mbrohen nga ushtarë izraelitë.

Çdo guvernatorat në Bregun Perëndimor është përballur me sulme nga kolonët në dy vitet e fundit, tregojnë të dhënat e OCHA-s.

A janë vendbanimet izraelite të ligjshme sipas ligjit ndërkombëtar?

Jo. OKB-ja, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) dhe Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq i konsiderojnë të gjitha vendbanimet izraelite si shkelje të Konventës së Katërt të Gjenevës, e cila ndalon aktivitetet e kolonëve.

Në një vendim historik në korrik 2024, GJND-ja, gjykata më e lartë e OKB-së, i gjeti pushtimin, aktivitetet e kolonëve dhe masat e aneksimit nga Izraeli të paligjshme. Në mendimin e saj këshillimor jo-detyrues, GJND-ja vendosi që prania e vazhdueshme e Izraelit në territorin e pushtuar palestinez ishte e paligjshme dhe duhet të përfundojë “sa më shpejt të jetë e mundur“.

Gjyqtarët përmendën një gamë të gjerë politikash – duke përfshirë ndërtimin dhe zgjerimin e vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor dhe Jerusalemin Lindor, shfrytëzimin e burimeve natyrore të zonës, aneksimin dhe vendosjen e kontrollit të përhershëm mbi tokat dhe politikat diskriminuese kundër palestinezëve – të cilat, sipas tyre, shkelnin të drejtën ndërkombëtare.

Dy muaj më vonë, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi një rezolutë duke kërkuar që Izraeli të përfundojë pushtimin e territorit palestinez brenda një viti. Megjithatë, Izraeli, me mbështetjen e SHBA-së, e hodhi poshtë rezolutën e këtij organi global – Uashingtoni i siguroi Izraelit mbrojtje diplomatike kundër rezolutave të shumta të OKB-së.

Që nga rikthimi në pushtet në janar, Presidenti i SHBA-së Donald Trump ka mbajtur një qëndrim të butë ndaj vendbanimeve izraelite, duke u shkëputur nga politika e kahershme e SHBA-së.

Në vitin 2019, ai tha se vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor nuk janë në thelb të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar. Trump gjithashtu hoqi sanksionet e vendosura nga paraardhësi i tij, Presidenti Joe Biden, kundër disa kolonëve dhe grupeve të akuzuara për kryerjen e dhunës kundër palestinezëve në Bregun Perëndimor.

Sanksionet e SHBA-së kundër kolonëve izraelitë gjatë mandatit të Presidentit Biden pasuan politikën e kahershme të Uashingtonit se vendbanimet hebraike janë pengesa më e madhe për zgjidhjen e konfliktit.

Por Trump dhe zyrtarët e tij kanë thënë vazhdimisht se Izraeli nuk mund ta aneksojë Bregun Perëndimor. “Kjo nuk do të ndodhë sepse u dhashë fjalën vendeve arabe,” i tha Trump revistës Time në tetor. “Izraeli do të humbiste të gjithë mbështetjen nga Shtetet e Bashkuara nëse kjo do të ndodhte.”

Çfarë do të thotë ndërtimi i vendbanimeve të reja hebraike për të ardhmen e një shteti palestinez?

Vendbanimet në rritje — së bashku me projekte të tjera të ndërmarra nga qeveria e Netanyahut, siç është plani i vendbanimeve E1 që do të ndante Bregun Perëndimor — po ushtrojnë më tej presion mbi palestinezët në territorin e pushtuar.

Zgjerimet e vendbanimeve kanë tërhequr kritika nga bashkësia ndërkombëtare, përfshirë aleatët evropianë të Izraelit, të cilët thonë se këto lëvizje dëmtojnë perspektivat për një zgjidhje me dy shtete.

Por Netanyahu dhe kabineti i tij i ekstremit të djathtë, përfshirë ministrin Smotrich dhe ministrin e Sigurisë Kombëtare Itamar Ben-Gvir, kanë dyfishuar retorikën e tyre kundër një shteti palestinez.

“Në terren, ne po bllokojmë krijimin e një shteti terrorist palestinez”, tha Smotrich në një deklaratë të dielën.

Në qershor, Mbretëria e Bashkuar, Australia, Kanadaja, Zelanda e Re dhe Norvegjia vendosën sanksione ndaj Smotrich dhe Ben-Gvir për nxitje të dhunës.

Disa vende evropiane, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar dhe Francën, si dhe Australinë, njohën shtetësinë palestineze në shtator në një përpjekje për të arritur një zgjidhje me dy shtete.

Izraeli e dënoi këtë veprim dhe Netanyahu tha se nuk do të lejonte një shtet palestinez. Ai më parë ishte mburrur se kishte penguar marrëveshjet e paqes të Oslos të viteve 1993 dhe 1995 duke inkurajuar zgjerimin e vendbanimeve në territorin e pushtuar.

“Kjo nuk do të ndodhë. Nuk do të ketë shtet palestinez në perëndim të lumit Jordan”, tha Netanyahu në një fjalim në shtator. “Unë e kam penguar krijimin e këtij shteti terrorist për vite me radhë, pavarësisht presionit të madh, si vendas ashtu edhe të huaj”.

Por në të gjithë këtë panoramë të zymtë, është e qartë se kush është tipikisht shtet terrorist: thjesht quhet Izrael! /tesheshi.com/