Mes luftërave në Ukrainë dhe Rripin e Gazës, shitjet nga 100 prodhuesit më të mëdhenj të armëve në botë arritën një rekord të ri në vitin 2024, pavarësisht problemeve të prodhimit që penguan dërgesat, zbulon një raport i publikuar sot.
Në bazë vjetore, shitjet arritën vlerën 679 miliardë dollarë (586 miliardë euro), një rritje prej 5.9%, sipas raportit të Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI).
Gjatë dekadës së kaluar, midis viteve 2015 dhe 2024, xhiroja e 100 prodhuesve më të mëdhenj u rrit me 26%.
“Vitin e kaluar, të ardhurat globale për furnizuesit e armëve arritën nivelin më të lartë të regjistruar ndonjëherë nga SIPRI, pasi prodhuesit përfituan nga kërkesa e fortë“, tha Lorenzo Scarazzato, i programit të shpenzimeve ushtarake dhe prodhimit të armëve të institutit.
Jean-Guiberto Ricard, i të njëjtit program, i shpjegoi Agence France-Presse se rritja ishte “kryesisht për shkak të Evropës”, megjithëse “të gjitha” rajonet e botës regjistruan një rritje, me përjashtim të “Azisë dhe Oqeanisë”.
Sipas saj, rritja e kërkesës në Evropë është e lidhur me luftën në Ukrainë dhe “ndjenjën e shteteve evropiane se ato janë të kërcënuara nga Rusia”.
Ky zhvillim ka të bëjë, nga njëra anë, me nevojat e Ukrainës dhe, nga ana tjetër, me ato të shteteve që e furnizuan atë me materiale dhe janë të thirrura të rimbushin rezervat e tyre.
Në vendet evropiane, “kemi parë projekte të mëdha modernizimi në zhvillim e sipër që përfaqësojnë një burim të ri kërkese”, shtoi Guiberto Ricard.
Problemet e furnizimit
39 nga 100 furnizuesit më të mëdhenj të armëve në botë janë amerikanë, përfshirë tre më të mëdhenjtë: Lockheed Martin, RTX (më parë Raytheon Technologies) dhe Northrop Grumman.
Në përgjithësi, industritë ushtarake amerikane regjistruan një xhiro të kombinuar që u rrit me 3.8% në 334 miliardë dollarë (288 miliardë euro), ose gjysma e asaj botërore.
Megjithatë, tejkalimet dhe vonesat e buxhetit kanë goditur disa programe kyçe të SHBA-së, veçanërisht ato të avionit luftarak F-35 dhe nëndetëseve të klasit Columbia.
Në Evropë, xhiroja e kombinuar e 26 prodhuesve më të mëdhenj të armëve u rrit me 13%, në 151 miliardë dollarë.
Në veçanti, kompania çeke Czechoslovak Group, e cila përfitoi nga iniciativa çeke për të furnizuar Ukrainën me predha artilerie, pa një rritje të xhiros së saj me 193% – kjo është rritja më e madhe midis 100 – në 3.6 miliardë dollarë.
Megjithatë, prodhuesit evropianë të armëve po përballen gjithashtu me vështirësi në përpjekjen për të përmbushur kërkesën në rritje, pasi po bëhet gjithnjë e më e vështirë t’i furnizosh ata me lëndë të para.
Për shembull, si Airbus ashtu edhe Safran (Francë) u furnizuan kryesisht me titan nga Rusia para vitit 2022 – dhe u detyruan të kërkonin furnizues të tjerë.
Për më tepër, kufizimet mbi eksportet e metaleve të rralla, minerale kritike, të vendosura nga Kina, kanë bërë që kompani të tilla si Thales (Francë) dhe Rheinmetall (Gjermani) të shohin rritjen e kostove të tyre operative për shkak të riorganizimit të zinxhirëve të tyre të furnizimit.
Dy prodhues rusë të armëve janë ndër 100 më të mëdhenjtë në botë.
Rostec dhe United Shipbuilding Corporation panë një rritje të xhiros së tyre të kombinuar me 23% në 31.2 miliardë dollarë, pavarësisht mungesës së komponentëve për shkak të sanksioneve ndërkombëtare, me kërkesën e brendshme që kompensoi kryesisht rënien e eksporteve.
Megjithatë, industritë ruse të armëve po përpiqen të gjejnë një numër të mjaftueshëm punëtorësh të kualifikuar “për të mbështetur normat e parashikuara të prodhimit të nevojshme për të arritur objektivat e luftës në Ukrainë”, vëren raporti.
Armët izraelite gjithmonë në kërkesë
Rajoni i Azisë dhe Oqeanisë ishte i vetmi që pa të ardhurat totale të prodhuesve të bazuar atje, 23 në total, të binin me 1.2% në 130 miliardë dollarë.
Megjithatë, sipas SIPRI-t, situata në Azi nuk është uniforme. Prodhuesit kinezë raportuan shitje më të ulëta, por prodhuesit japonezë dhe koreano-jugorë panë rritjen e të ardhurave të tyre, të nxitura nga kërkesa evropiane.
“Një seri akuzash për korrupsion në prokurimin kinez të armëve çoi në shtyrjen ose anulimin e kontratave të mëdha (…) në vitin 2024”, tha Nan Tian, drejtoreshë e programit për shpenzimet ushtarake dhe prodhimin e armëve.
Rënia thelloi “pasigurinë” rreth përpjekjes së Kinës për të modernizuar forcat e saj të armatosura, shtoi ai.
Nëntë nga 100 prodhuesit kryesorë të armëve janë të vendosur në Lindjen e Mesme dhe kanë një xhiro të kombinuar prej 31 miliardë dollarësh.
Tre prej tyre janë izraelitë, duke përbërë më shumë se gjysmën e kësaj shume (16.2 miliardë dollarë, 16% më shumë).
“Reagimet në rritje ndaj veprimeve të Izraelit në Rripin e Gazës duket se kanë pasur pak ndikim në kërkesën për armë izraelite”, komentoi studiuesja Zubayda Karim. /tesheshi.com/
