Një shtet i ri në hartën e botës

Në një veprim të përshkruar si “historik”, Franca dhe udhëheqësit e Kaledonisë së Re kanë arritur një marrëveshje për të shpallur arkipelagun e Paqësorit si një “Shtet të Kaledonisë së Re” të veçantë brenda Republikës Franceze.

Marrëveshja, e njoftuar nga presidenti Emmanuel Macron, vjen pas negociatave intensive dhe synon t’i japë fund një cikli tensionesh dhe incidentesh të përgjakshme që kulmuan në vitin 2024.

“Një Shtet i Kaledonisë së Re brenda Republikës: është një bast besimi”, shkroi Macron në Platformën X të shtunën, duke e përshëndetur marrëveshjen si “historike”. Duke përshëndetur nënshkruesit e tekstit në Versajë, presidenti francez tha: “Pas dy marrëveshjeve dhe tre referendumeve, Kaledonia e Re po hap një kapitull të ri në marrëdhënien e saj me Francën, në kushte paqeje.”

Marrëveshja parashikon krijimin e një regjimi institucional me autonomi të zgjeruar, me Kaledoninë e Re që fiton shtetësinë e vet dhe mundësinë që banorët të kenë shtetësi të dyfishtë – franceze dhe kaledoniane. Regjimi i ri do të përfshihet në Kushtetutën Franceze, ndërsa njohja e “Shtetit të Kaledonisë së Re” mund të pranohet nga vende të tjera.

Edhe pse Kaledonia e Re do të mbetet zyrtarisht nën sovranitetin francez, marrëveshja parashikon decentralizim të konsiderueshëm të pushteteve dhe një ristrukturim ekonomik që përfshin, ndër të tjera, investime në përmirësimin e prodhimit të nikelit – një burim kyç për ekonominë lokale.

Manuel Valls, Ministër i Territoreve Jashtë Shtetit, e përshkroi marrëveshjen si një “kompromis të zgjuar” që ruan lidhjet me Francën, por forcon sovranitetin e ishullit. Ai theksoi se trazirat e vitit të kaluar – në të cilat u vranë 14 persona – kushtuan rreth dy miliardë euro dhe morën 10% të PBB-së së Kaledonisë së Re.

Kriza politike kulmoi në maj 2024, kur qeveria në Paris propozoi dhënien e të drejtës së votës mijëra banorëve të përhershëm jo-indigjenë të ishullit. Ky propozim zemëroi komunitetin indigjen Kanak, i cili kishte frikë se do të bëhej një pakicë e përhershme, duke humbur përgjithmonë çdo shans për pavarësi në të ardhmen.

Në përgjigje të këtij tensioni, marrëveshja e re parashikon që nga tani e tutje, vetëm ata që kanë jetuar në ishull për të paktën dhjetë vjet do të kenë të drejtën e votës – një masë e parë si një përpjekje për të balancuar popullsinë indigjene dhe atë të emigrantëve.

Kaledonia e Re, me një popullsi prej rreth 270,000 banorësh, ndodhet pothuajse 17,000 kilometra larg Parisit. Ajo ka qenë pjesë e Francës që nga shekulli i 19-të, por shtypja historike e Kanakëve dhe praktikat koloniale e kanë mbajtur gjallë kërkesën për pavarësi. Nga viti 2018 deri në vitin 2021, u mbajtën tre referendume, të gjitha me një përgjigje negative për çështjen e shkëputjes – megjithëse i fundit, në vitin 2021, u bojkotua nga separatistët për shkak të pandemisë.

Korniza e re kushtetuese duhet të miratohet nga të dyja dhomat e parlamentit francez brenda tremujorit të katërt të vitit 2025. Më pas, vendimi përfundimtar do të hidhet në një referendum në Kaledoninë e Re në vitin 2026.

Kryeministri francez François Bayrou theksoi se marrëveshja është “me rëndësi historike”, ndërsa qeveria beson se ajo përbën themelin për paqe dhe zhvillim të qëndrueshëm në rajon. /tesheshi.com/