Ky virus po prek gjithçka nga zogjtë te lopët… dhe tani po afrohet te njerëzit!

Bota po përballet me një kërcënim në rritje nga virusi H5N1, i njohur si “gripi i shpendëve”, i cili ka shfaqur një përhapje të shpejtë në disa kontinente, duke prekur jo vetëm shpendët e egër dhe shtëpiakë, por edhe gjitarë të ndryshëm, përfshirë lopë qumështore, arinj dhe kafshë shtëpiake. Kjo situatë ka ngritur shqetësime serioze dhe ka shtyrë autoritetet shëndetësore dhe organizatat ndërkombëtare të lëshojnë alarme për nevojën e përgatitjes ndaj një mutacioni të mundshëm që mund të lehtësojë transmetimin e virusit nga njeriu në njeri.

Në Irlandë, Shërbimi i Shëndetit Publik (HSE) ka raportuar një rritje të numrit të shpendëve të ngordhur nga H5N1 në zonat bregdetare jugore dhe perëndimore. HSE ka përsëritur këshillën e Departamentit të Bujqësisë, Ushqimit dhe Detit, duke u bërë thirrje qytetarëve të mos prekin apo trajtojnë zogj të egër të sëmurë apo të ngordhur për shkak të rrezikut të transmetimit të gripit të shpendëve. Dr. Fiona McCauley nga HSE ka theksuar se H5N1 është jashtëzakonisht vdekjeprurës për zogjtë dhe mund të infektojë edhe kafshë të tjera shtëpiake si qentë apo macet nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë. HSE ka bërë të ditur se aktualisht është e vështirë që njerëzit të infektohen me gripin e shpendëve nga një zog apo kafshë, dhe nuk ka asnjë provë që ai mund të transmetohet mes njerëzve. Megjithatë, ekziston mundësia që virusi të pësojë mutacione në të ardhmen, duke e bërë transmetimin njerëzor më të lehtë.

Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) kanë raportuar për zbulimin e virusit H5N1 në lopë qumështore në shtetet e Texas, Michigan dhe Idaho. CDC ka konfirmuar gjithashtu infeksione te arinj të zinj dhe mace të egra, duke theksuar se shtrirja e virusit është më e gjerë se kurrë më parë. Deri në javën e 18-të të vitit 2025 (mesi i majit), Organizata Panamerikane e Shëndetësisë (PAHO), duke cituar të dhënat e OBSH-së, raportoi për katër raste të infeksionit me gripin e shpendëve A(H5N1) te njerëzit në rajonin e Amerikës: një në Meksikë dhe tre në Shtetet e Bashkuara. CDC ka publikuar të dhëna të përditësuara deri më 23 qershor 2025, duke treguar 41 raste të konfirmuara dhe të mundshme të infeksionit te njerëzit që lidhen me tufat e qumështit, 24 raste me ferma pulash, 2 raste me ekspozim tjetër ndaj kafshëve dhe 3 raste me burim ekspozimi të panjohur.

Ekspertët e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) theksojnë se ndërsa virusi i gripit të shpendëve A(H5) qarkullon në popullatat e shpendëve, ekziston një rrezik i natyrshëm i infeksionit te njerëzit nëpërmjet ekspozimit ndaj shpendëve të infektuar ose mjediseve të kontaminuara. Si i tillë, priten raste sporadike njerëzore. Aktualisht, rreziku i transmetimit të vazhdueshëm te njerëzit vlerësohet i ulët, por OBSH dhe autoritetet shëndetësore ndërkombëtare po e monitorojnë nga afër situatën për çdo ndryshim që mund të rrisë rrezikun e transmetimit njerëzor.

Në rast se virusi H5N1 pëson një mutacion që do t’i mundësonte transmetimin e lehtë mes njerëzve, ekspertët paralajmërojnë se bota mund të përballet me një pandemi të re me pasoja potencialisht më të rënda se pandemia COVID-19, duke marrë parasysh vdekshmërinë e lartë të vërejtur deri tani te njerëzit e infektuar. Organizata si WHO dhe Organizata Botërore për Shëndetin e Kafshëve (OIE) po monitorojnë çdo sinjal të ndryshimit të profilit të virusit në kohë reale.

Autoritetet shëndetësore kanë ripërsëritur masat e rekomanduara për publikun dhe komunitetin bujqësor: evitoni kontaktin me zogj të ngordhur apo të sëmurë, mos konsumoni mish ose qumësht të papërpunuar nga burime të pasigurta, raportoni menjëherë çdo sjellje të pazakontë te kafshët, veterinaret dhe fermerët duhet të ndjekin rregulla të rrepta mbrojtjeje, dhe publiku nuk duhet të nënvlerësojë simptomat e gripit, veçanërisht në zonat rurale. Ndërsa autoritetet theksojnë se nuk ka vend për panik, vigjilenca dhe respektimi i udhëzimeve mbeten thelbësore për të parandaluar një krizë të mundshme globale.