REPORTAZH: Vaksinat që kthyen shpresën

Virusi korona. Emër me të cilin po jetojmë tashmë dy vjet. Vetë fjala vjen nga latinishtja corona që do të thotë “kurorë” dhe ka të bëjë me pamjen karakteristike të grimcave të virusit. Te njerëzit viruset shkaktojnë infektime të frymëmarrjes që në përgjithësi janë të lehta, duke përfshirë këtu edhe ftohjen e thjeshtë, por më rrallë edhe SARS, MERS dhe virusi i ri korona (që shkaktoi edhe pandemi globale) dhe është vdekjeprurës.

Nga paraqitja e virusit, instrumenti i vetëm në duart tona është vaksina kundër pandemisë që është faktor kyç i cili duhet ta ndryshojë pamjen, ndërsa me krijimin e imunitetit, pandemia pritet të “qetësohet” kudo në botë.  Në fillim, bota u përball me probleme në prodhimin e vaksinës ndërsa para se gjithash me shpërndarjen e të njëjtave nëpër botë.

Në janar të vitit 2020, liderët botërorë dhe titanët industrial u mblodhën në Zvicër në konferencën vjetore në Davos në Forumin botërorë ekonomik. Pjesa më e madhe e bisedës u fokusua në virusin e ri misterioz i cili u paraqit në Wuhan, Kinë, një muaj më herët.

Në mars të viti 2020, përderisa virusi Kovid-19, vazhdoi të shpërndahet nëpër planet, Haçet i cili ishte pjesë e administratës së Bushit dhe Obamës, shkroi librin e bardhë i cili i vendosi themelet për zgjidhje: nismë globale për mbështetje të zhvillimit të vaksinave për Kovid-19 përmes marrëveshjeve me paradhënie/avans me disa kompani farmaceutike dhe të distribuohen deri te gjithë vendet nëpër botë, pa marrë parasysh nëse ato popullsi munden ose jo të paguajnë për to. Ata ide në fund ndihmuan të formohet  COVAX, projekt global për shpërndarjen e vaksinave, e udhëhequr nga CEPI, Gavi dhe Organizata botërore e shëndetësisë, me mbështetje logjistike të UNICEF-it.

Por, kjo ishte larg nga diçka e përkryer. Nacionalizmi i vaksinimit, interesi personal, qasja e pabarabartë deri te furnizimi i kufizuar – për një kohë të shkurtër e prishën fasadën idealiste të COVAX-it. Derisa COVAX-i luftonte për të siguruar financim, vendet e pasura ia dolën vetë, duke nënshkruar marrëveshje njëpalëshe me prodhuesit e vaksinave dhe duke blerë sasi të kufizuar. Me përparimin e vendeve të pasura, premtimi i COVAX-it – që të shpërndajë vaksina në vendet e varfra në po të njëjtën kohë kur ato erdhën në vendet e pasura, shënoi rënie.

Nga 8 shtatori, COVAX-i ka shpërndarë mbi 240 milionë doza vaksinash në 139 vende. Kjo tingëllon si shumë dhe është shumë në krahasim me çdo krizë tjetër publiko-shëndetësore në histori, por më me siguri do ta largojë COVAX-in nga qëllimi i tij për shpërndarje të dy miliardë dozave deri në fund të vitit 2021. Iniciativa tani pritet të ketë qasje deri në 1,4 miliardë doza deri në fund të vitit 2021, kurse në tremujorin e parë të vitit 2022 pritet të arrijë deri në 2 miliardë.

Ndërkohë, në Republikën Popullore të Kinës filloi prodhimi masiv i vaksinave, por edhe shpërndarja dhe donacionet në mbarë botën.

Në Asamblenë e 73-të Botërore të Shëndetësisë në maj të vitit të kaluar, Presidenti Xi Jinping njoftoi solemnisht se vaksinat kineze do të bëhen një e mirë publike globale si kontribut i Kinës për t’i bërë vaksinat më të aksesueshme dhe të disponueshme në vendet në zhvillim.Kina po e përmbush vazhdimisht këtë detyrim.

Kina ka qenë e shpejtë për të ndarë me botën të gjithë sekuencën e gjenomit të koronavirusit, gjë që ka ndihmuar vendet e tjera të fillojnë me shpejtësi zhvillimin e vaksinave.

Kina është përgjigjur shpejt për të filluar provat klinike të vaksinave të çaktivizuara të Fazës III jashtë vendit dhe që atëherë ka kryer bashkëpunim kërkimor dhe zhvillimi me më shumë se 20 vende.Deri më sot, katër vaksina kineze janë miratuar për përdorim në mbi 100 vende, dy prej të cilave janë në listat e prokurimit EUL dhe COVAX. Siguria dhe efikasiteti i vaksinave kineze kanë marrë njohje autoritative ndërkombëtare.Kjo është një arritje e përbashkët e Kinës dhe vendeve të tjera në zhvillim.

Kina është përgjigjur shpejt për të siguruar vaksina për vendet e tjera në zhvillim në nevojë.Megjithëse kapaciteti i prodhimit të vaksinave të Kinës nuk ka arritur ende nivele të konsiderueshme dhe kërkesa e brendshme për vaksina po rritet ndjeshëm, Kina ka furnizuar me vaksina vendet në nevojë urgjente që nga shtatori 2020.Kina ka dhuruar dhe vazhdon të dhurojë vaksina në më shumë se 100 vende dhe të eksportojë vaksina në mbi 60 vende.Numri i përgjithshëm tejkaloi 770 milionë doza, më i madhi në botë.

Kina është përgjigjur shpejt për të punuar me vendet e tjera për të zhvilluar prodhimin e vaksinave.Emiratet e Bashkuara Arabe, Egjipti, Indonezia dhe Brazili janë bërë vendet e para në rajonin e tyre që kanë kapacitetin për të prodhuar vaksina kundër Covid.Së bashku, ne kemi krijuar një tjetër histori suksesi për vendet në zhvillim që kërkojnë pushtet përmes solidaritetit.Kina ka siguruar gjithashtu vaksina për COVAX, paqeruajtësit e OKB-së dhe Komitetin Olimpik Ndërkombëtar.Kohët e fundit, Kina nisi Iniciativën e Partneritetit të Brezit dhe Rrugën e Bashkëpunimit të Vaksinave COVID-19.Ne mirëpresim pjesëmarrjen e shumë vendeve.

Dua të theksoj se në zbatimin e bashkëpunimit për vaksinat, Kina nuk ka asnjë motiv politik apo kalkulim ekonomik dhe Kinën nuk e lidh asnjë fije politike. Qëllimi i vetëm i Kinës është t’i bëjë vaksinat një të mirë publike globale që do të shërbejë vërtet si një vaksinë për njerëzit dhe do të ndihmojë botën të mposht pandeminë në një datë të hershme. Për këtë qëllim, Kina do të ndërmarrë veprime të mëtejshme.

Ne do të vazhdojmë të rrisim kapacitetin e prodhimit, të ofrojmë vaksina më të përballueshme dhe të përballueshme për të përmbushur nevojat e vendeve në zhvillim dhe të përpiqemi të ofrojmë dy miliardë doza për botën këtë vit.

Ne do të vazhdojmë të thellojmë bashkëpunimin me vendet e tjera në zhvillim për transferimin e teknologjisë dhe objektet e prodhimit dhe do të mbështesim OBT-në në marrjen e një vendimi të hershëm për të braktisur IP-në. Duke punuar me pjesëmarrës të tjerë në Forum, Kina ka nisur tetë projekte vaksinash. Me një marrëveshje tashmë të nënshkruar për katër të tjera, shpresojmë të përshpejtojmë bashkëpunimin për zbatimin e tyre sa më shpejt të jetë e mundur.

Kina u zotua të enjten t’i sigurojë botës 2 miliardë doza të vaksinës COVID-19 këtë vit dhe të dhurojë 100 milion dollarë për COVAX për të promovuar shpërndarjen globale të vaksinës mes variantit të furishëm Delta, i cili sjell më shumë sfida për vendet. zhvillimi i vaksinave dhe lufta kundër pandemia ndërsa Perëndimi vazhdon të zvarritet në përmbushjen e premtimeve të tij.

Presidenti kinez Xi Jinping e bëri njoftimin në një fjalim me shkrim në takimin e parë të Forumit të Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Vaksinave Covid-19.

Xi tha se pret që forumi të forcojë më tej aksesin e drejtë ndaj vaksinave në mbarë botën, të forcojë solidaritetin midis vendeve në zhvillim dhe të kontribuojë në suksesin e luftës kundër koronavirusit të ri.

Vendet në zhvillim përballen me tre sfida kryesore: disponueshmërinë e ulët të vaksinave, efikasitetin e reduktuar të vaksinave ekzistuese të mutacionit dhe konkurrencën midis prodhuesve të ndryshëm në tregun ndërkombëtar, duke e bërë të vështirë përzgjedhjen e vaksinave për vendet në zhvillim. në Shkollën e Studimeve Ndërkombëtare dhe Institutin Jug-Jug. për Bashkëpunim dhe Zhvillim në Universitetin e Pekinit, i tha ai Global Times të enjten.

“Bashkëpunimi i vaksinave është i kufizuar jo vetëm në furnizimin e produkteve të gatshme, por edhe në bashkëprodhimin e vaksinave,” tha ai. Ai tha se konferenca të enjten do të nxisë një bashkëpunim më të madh midis prodhuesve kinezë dhe të huaj, duke çuar në prodhimin jashtë shtetit të vaksinave të zhvilluara nga Kina në mënyrë që të rritet kapaciteti i prodhimit dhe të kursehet kohë dhe kosto në transportin ndërkombëtar.

Ekspertët kinezë theksojnë se konferenca shërbeu si një mundësi për vendet në zhvillim për të komunikuar me njëri-tjetrin dhe për të gjetur zgjidhje për sfidat me të cilat përballen në aksesin ndaj vaksinave.

Kina mund të prodhojë 5 miliardë doza vaksine për Covid-19 në vit dhe vetëm gjysma e saj nevojitet për të vaksinuar 1.4 miliardë njerëzit e saj. “Kjo do të thotë që Kina mund të furnizojë botën me një sasi të madhe vaksinash,” tha Tao Lina, një ekspert i vaksinave në Shangai, për Global Times të enjten.

Gjëja kryesore në këtë fazë është bashkimi i komunitetit ndërkombëtar dhe lënia mënjanë dallimet ideologjike për të luftuar pandeminë për t’i siguruar botës vaksinat më efektive, tha Tao.

Republika e Maqedonisë së Veriut si një vend i vogël u përball me realitetin e ashpër, vaksinat nuk mund të bliheshin shpejt, fillimi i imunizimit u vonua ndjeshëm. Sistemi KOVAH rezultoi shumë inert dhe joefektiv edhe këtu, u kërkuan mënyra dhe burime të tjera.Me ndihmën e Ambasadës Kineze në Shkup, autoritetet kanë filluar negociatat intensive me prodhuesit kinezë të vaksinave Sinofarm dhe Sinovak.

 “Dhe tani po i shqyrtojmë më intensivisht edhe mundësitë për furnizimin e vaksinës kineze, pse? Jemi të vetëdijshëm, me sa duket se kompanitë tjera, Fajzeri është kompania e parë që i ka marrë të gjitha dokumentet e nevojshme prej organeve rregullatore për të qenë në shitje, megjithatë nuk arrijnë dot t’i dorëzojnë sasitë e kërkuara në të gjitha vendet e botës, duke përfshirë edhe vendet më të mëdha, në atë kuptim shohim se vaksinimi, për shembull në Kroaci filloi dhe tani, për fat të keq, do duhet të ndërpritet. Në atë kuptim, duam të planifikojmë që ky proces kur do të nisë të ketë vazhdimësi dhe thjeshtë të ecë pa ndërprerje, për shkak se vetëm kështu mund të arrihet efekti i dëshiruar”, potencoi ministri i Shëndetësisë, Venko Filipçe.

 “Meqenëse virusi epidemia është ende duke u përhapur dhe se situate për parandalimin e saj dhe vënien në kontroll të saj në vende të ndryshme mbetet ende serioze. Kina ka vendosur të furnizojë COVAX-in me 10 milion dozash vaksinash në bazë të kërkesës së OBSH-së. Vetë shteti i Kinës po ballafaqohet me kërkesë të madhe për vaksinimin e popullatës vendore. Por po bën çmos t’i tejkalojë pengesat dhe të kryej pjesën e saj për të promovuar shpërndajen e barabart të vaksinave duke i promovuar ato si një e mirë publike e arritshme dhe e përballueshme për vendet në zhvillim dhe jo në shndërrimin e saj në luks vetëm për disa shtete”, deklaroi ambasadori i Republikës Popullore të Kinës në Maqedoninë e Veriut, Zhang Zou.

Ndërkohë, vendi ka hyrë në një “normalitet të ri”, shtetrrethime, karantina, kufizime. Numri i të infektuarve po shtohej dita-ditës, spitalet filluan të mbusheshin me pacientë.Lëvizja është e kufizuar për ata që duhet.Ekonomia është përgjysmuar, një e treta është mbyllur plotësisht.Pas pandemisë botërore u shpall kriza e re ekonomike.

Për herë të parë pas një kohe të gjatë, vendet në mbarë botën po përballen njëkohësisht me një krizë të vazhdueshme ekonomike globale të shkaktuar nga koronavirusi COVID-19.Në prill të vitit 2020, përfaqësuesit e Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) e përshkruan pandeminë COVID-19 si “krizën më të keqe ekonomike që nga Depresioni i Madh i viteve 1930”.tronditje me të cilat janë përballur ekonomitë deri më tani, në shumë aspekte.

Krizat ekonomike më parë ishin zakonisht kriza financiare të karakterizuara kryesisht nga disbalanca në sistemin financiar të shoqëruar me rënie të vlerave të aktiveve, zhvlerësim të monedhës, inflacion, ku bizneset përmbaheshin nga investimi dhe konsumatorët kufizoheshin nga shpenzimet për shkak të pamundësisë për të paguar borxhet e tyre. Në goditjet e mëparshme ekonomike, institucionet financiare përjetuan mungesë likuiditeti, e shoqëruar shpesh me panik në të cilin investitorët shisnin aktive ose tërhiqnin para nga llogaritë e kursimeve, sepse kishin frikë se vlera e pronës do të binte nëse do të linin sendet e tyre të vlefshme në një institucion financiar.

Republika e Maqedonisë së Veriut që nga pavarësia e saj e deri më tani, ka treguar aftësi për t’u përballur me krizat financiare të shkaktuara në tokë të huaj, por për shkak të globalizimit, krizat u përhapën lehtësisht në ekonominë tonë. Duke qenë se ekonomia maqedonase është ende e pazhvilluar dhe e brishtë, si dhe e varur nga importi, stagnimi dhe barra shtesë në industri ishte mbyllja e ekonomive ku kompanitë ofrojnë inpute industriale dhe degë të tjera të varura nga mallrat e huaja.

Më në fund, ministri i Shëndetësisë, Venko Filipçe, pasi mori dritën jeshile në seancën e qeverisë, nënshkroi kontratën për blerjen e 200 mijë vaksinave për 100 mijë qytetarë. Vaksina Sinofarm, sipas autoriteteve kineze, ka një efikasitet prej 79.3 për qind dhe ka kaluar fazën e tretë të provave klinike në Kinë. Jepen dy doza në një distancë prej 28 ditësh.

Imunizimi në Republikën e Maqedonisë Veriore ka filluar zyrtarisht në prill të vitit 2020 me vaksinat e Sinovak.Ngarkesa e parë prej 200.000 vaksinash mbërriti në aeroportin e Shkupit, e pritur nga ministri i Shëndetësisë, ku mori pjesë edhe ambasadori i Kinës në Republikën e Maqedonisë së Veriut.

“OBSH-ja ka aprovuar vaksinën “Sinovac” për përdorim emergjent më 1 qershor. Ashti si vaksinat “Sinofarm” edhe Sinovak është vaksinë e paaktivizuar. Kina tani ka vaksinuar qytetarët nga mosha 3 deri në 100 vjeç. Më shumë se 1.1 miliardë doza të vaksinës janë administruar në Kinë. Unë besoj se vaksinat do të ndihmojnë Maqedoninë e Veriut që të fitoj imunitet kolektiv që të mbroj jetët dhe shëndetin e qytetaëve, tha Zhang Zou – Ambasador i Republikës Popullore të Kinës në Maqedoninë e Veriut.

“Është shumë efikase për parandalimin të sëmundjes së rëndë. Rekomandohet për gratë shtatzënë për shkak se përfitimet nga vaksinimi janë më të mëdha se rreziqet potenciale si dhe te jehonat”, u shpreh Venko Filipçe – ministër i Shëndetësisë.

“Jam i lumtur të njoftoj se vaksinës Sinovak I është dhënë lista e përdorimit urgjent të OBSH-së pasi u zbulua se ishte e sigurt, efektive dhe e garantuar me cilësi pas dy dozave të vaksinës së inaktivizuar. Për më tepër, këkesat e lehta të ruajtjes së CoronaVac e bëjnë atë më shumë të përshtatshme për cilësime me burime të ulëta. Tani janë tetë vaksina që do të marrin EUL dhe OBSH”, tha Todors Adhanom Gebrejesus – Drejtor Gjeneral i OBSH-së.

Si shkoi procesi i imunizimit?

 “Vaksinim masiv duhet të ketë për atë se kjo është një element kyç që ne po luftojmë me pandeminë. Gjithashtu do t’I ndjekim edhe rekomandimet se a duhet ndonjë prej grup moshave të jetë më I kujdesshëm, apo duhet eventualisht të konsultohet me mjekun para se të merret vaksina”, shtoi ministri I Shëndetësisë, Venko Filipçe.

Vaksina Sinovak quhet edhe KoronaVak nga Kina dhe është përdorur për të vaksinuar presidentin turk Rexhep Tajip Erdogan dhe është përdorur gjerësisht në Turqi që kur janë porositur 50 milionë doza. Të dy përdorin teknologjinë e virusit të vdekur që provokon trupin të luftojë dhe të krijojë imunitet.

Çfarë thonë autoritetet mjekësore për efektivitetin e vaksinave kineze?

 “Vaksina Sinofarmit në Serbi është vaksinë klasike nga virusi i vrarë dhe si do të jetë efikasiteti nuk e dimë, ndërsa vetë prodhuesi thotë se vaksina është efikase pak më pak se 80% sipas studimeve që kanë bërë”, tha Dr. Nikolla Panovski.

“Teorikisht vaksinat kineze që bazohen në virus jo të aktivizuar duhet të bëjnë mbrojtje më të gjërë nga vaksinat moderne që bazohen në teknologjitë e viruseve. Për shkak se virusi përdoret si substancë për imunizim kjo do të thotë se vaksina kineze që bazohet virus jo aktiv do të shkaktoj aktivizimin e antitrupave të ndryshëm. Është fakt që koncentrimi i anti-trupave që i matim pas marrjes së vaksinës kineze është më i ulët sesa që shkaktohet nga vaksinat moderne. Por kjo pjesa tjetër që po e them që vaksina bën mbrojtje më të gjerë apo më ndryshe, duhet të shkoj në interes të njohjes më efikase dhe më të mëdha të varianteve të ndryshme. Vaksina moderne shkakton krijimin e vetëm një lloji të anti-trupave, kishte situatë ku ai antigjen të ndryshohet te disa lloje. Pritshmërit janë se efikasiteti i asaj vaksine të jetë  më i ulët. Këtu ku presim të krijohen më shumë lloje anti-trupa, do të kishim mbrojtje më të mirë” , thotë Dr. Aleksandar Petliçkovski.

Me rritjen e shkallës së imunizimit, numri i rasteve të rënda klinike të të sapoinfektuarve zvogëlohet dhe kufizimet zvogëlohen. Ekspertët parashikojnë se kur popullsia imunizohet në më shumë se 70% të botës, ngadalë do të kthehet në normalitet, gjë që vjen vetëm në një gjë, dhe ajo është imunizimi sa më shpejt të jetë e mundur.

Për sa i përket dozave të vaksinave të administruara në shtëpi, Kina arriti në 2.2 miliardë më 6 tetor – krahasuar me më shumë se 923.5 milionë në Indi, 571.4 milionë të administruara në BE dhe 398.7 milionë në Shtetet e Bashkuara, sipas të dhënave të fundit.

Në Republikën e Maqedonisë së Veriut deri më tani kanë arritur rreth 1 milion vaksina nga prodhuesit Sinovak dhe Sinofarm, me donacione ose të blera me kontrata direkte, ndërsa përqindja e imunizimit deri më sot është 38% e popullsisë.

Shkalla e prodhimit të vaksinave në shkallë globale po rritet gradualisht, e nxitur nga prodhuesit e mëdhenj që rrisin prodhimin. Një studim i Airfinity parashikon që deri në dhjetor, gjithsej 12.2 miliardë doza do të prodhohen në mbarë botën – 5.7 miliardë nga këto vaksina kineze dhe pjesa tjetër jo-kineze.